Essay en critiek, Groote figuren

134 GP.OOTE FIGUREN

De Gourmont, zal Yan Deyssel indertijd blijkbaar, fel-subj eetief en vaak essentieel-wisselend, gereageerd hebben, toen hij zijn norseh en vernietigend vonnis in tien regels over Remy neerschreef. Yan Deyssel verfoeide dien geest, al erkent hij het achttiende-eeuwsche van De Gourmont's proza door diens wellustigheid. Dr. Tielrooy verklaart, dat Gourmont's ״Le Latin Mystique", studie over het middeleeuwsch kerklatijn, een der mooiste wetenschappelijke studies blijft, ooit over welk onderwerp ook, geschreven. Ook Gourmont's stijl waardeert Tielrooy zeer, al mist deze voor hem de gracie van Anatole France. Dr. Paul Yoivenel juist plaatst Gourmont's stijl boven dien van Trance...

״Isolé dans son travail, il s'est contenté de capter les sensations et les idéés et■ de les traduire dans les livres dont le style souple, vigoirreux et frémissant est supérieur a celui d'Anatole Franco". (״Remy de Gourmont vu par son médecin", p. 130).

De Gourmont's mijmerend sarcasme ruikt nu en dan naar een oud, duf kruidnagelenbusje. Hij zelf wordt schrijver-heros met een handkoffertje waarin zijn groen gebit phosphoriseert. Gourmont is een smuller, een geestelijk epicurist, die wel zijn eigen botjes zou willen proeven, uit weet-hartstocht, uit ontledings-en door-grondings-drift. Yóór-Freudiaansch en clinisch-onder-zoekend is zijn ״Physique de 1'amour": diabolieke verwerkelijking van het algemeen-menschelijke. Daarom ook door De Gourmont in bijtitel nader geheeten: ״Essai sur 1'instinct sexuel"; met zijn merkwaardig tiende Hoofdstuk ״Le mécanisme de 1'amour". Deze Normandiër, deze ziels-ontledende hunkeraar naar een ״solitude planante" (Legrand-Chabrier), sprong wild op de gezwollen moraalbuit der Fransche bourgeoisie en haar katholieke traditie, met ontstellende veerkracht.