Essay en critiek, Groote figuren

REMY DE GOURMONT, BALZAG EN SAINTE-BEUVE 133

en zwoel-achttiende-eeuwsche vrijdenkerij. (Ook Sainte Beuve was verzot op de achttiende eeuw; zie De Gon-court ״Journal" II). Broeische zinnelijkheid en het overbrutale-oprechte, bijna aanstellerige van zijn wulp-sche biechten (hevig-sensueel verbeeldings-instinct dat zich uitleeft tusschen nevrose en inktpot), brengen Gourmont's erkende en weer geloochende verwantschap met de dood-slappe, redeneerzieke achttiende eeuw aan het licht; zijn verwerking vooral van haar loszinnig, spotzuchtig, koud-hekelend ironiseeren en haar schaamteloos wegbluffen van burgerlijk fatsoen. Maar tegelijk overwolken godsdienstige verfijning en een symbolische verborgenheidsleer al het rauwe, harde en rationalistische van zijn moreele kern en van zijn geraffineerde ïk-cultuur. Ben blauwe ader van Montaigne zwelt en kronkelt er zwaar, sóms grimmig, over zijn breede slapen en zijn hoog voorhoofd opent een donker-diep en driftig denkportaal. Maar ook is Gourmont vaak ontkracht (ge ruikt het ranzige „Les héroïsmes superflus" van dandy Barrès), duf, saai, dor en harteloos door zijn brozen schiftingsdrang en geronnen cynisme; door zijn geestelijke atrophia, zijn kwijnerij en spleen. Ook is hij kletserig, quasi verfijnd-aristocratisch; mal-achterlijk behoudend, halsstarrig, ondanks al zijn libre-espriterigheid; ondanks al zijn sceptischen spot met vaderlandsliefde en soldaten-oorlogsspel; ondanks riJlerig vernuft. Tenslotte door-en-door Franschman uit het bekken van Parijs, uit het „oude Frankrijk" (Dumur). Beroeps-littré's en verkapte amoralisten en recalcitranten mogen vrij leuteren van „élégance de pensée" en van „douce sublimité", er gaat iets geslachtloos uit van dezen libido-symbolist, later positivist, die met de maatschappij en zijn schouwend sybaritisch Ikje bijwijlen geen raad weet. Op deze slechte elementen in stijl en werk van