Levensgang, tweede deel

56

met wonden bloedend hevig, voor altijd uitscheurend de ziel, de rust, geestdrift, en dat daartegenover troepen luchtigjes door 't leven kankaneerden, zorgeloos, vrij, spot-lollig, met opstapeling van allerlei toevalletjes en gelukjes rondom; die ongedeerd, ongeraakt blijven gaan, staan, babbelen, lachen. Maar, — zag ie 't niet klaar, — zooals daar rustte op enkelen 'n leefvracht, soms als verdoemenis in schriksmart eindigend, zoo stonden voor die geteisterden uren en dagen van hevig hoog genot, van groote, schreiende of lachende verrukking, diepst diep, hemelhoog boven al wat in langeren duur, onder luchtig-losjes-rap gestap van herrie en zang, in drukte en pret-grage, leef-genietende opgewondenheid door al and're troepen genoten werd. En als ie nu voor zichzelf wou aannemen, wat 'm aan alle kanten door z'n geestverwanten voorgehouên was, met schrik-ernst, dat de menschen maar weinig invloed hadden op den diepsten en verborgensten gang van 't leven, dan werd 't 'm meteen duidelijk waarom aan beide kanten haat en vijandschap scheurden tusschen menschen onderling, van één menschengroep klassen makend; dat beiden leven willen in de richting van hun verlangen, dat de kapitalistische klasse, in merg en been verfoeilijk als massa, zichzelf 'n doodskuil graaft, omdat ze ging tegen 't leven in, maar zijn klasse juist volgde den weg van 't moéten, naast in hart en hoofd overal den weg van 't willen. Klaarder zag ie dat de kapitalistische roof en uitbuiting, hun heel levensbegrip, hun verkrachting en langzame of snelle vermoording van menschen door gek-langen arbeidsduur, door krot-smoringen, zorgen en materiëele verdoem enissen, in oorlog en konkurrentie, oproepend en aanvurend de laagste dierdriften van menschen tegen menschen, en dan weer klasse tegen klasse, — klaarder zag ie dat die roof beheerscht werd door machten, werkend in tegengestelde richting van 't georganizeerde proletariaat, met verbijsterend resultaat, gebonden aan andere maatschappelijke wetten. En juist omdat die machten in den grond verborgen zijn, maar in resultaat te zien voor iedereen, geloofde ie innig aan de bekeering van bourgeois, zooals zijn Eva bekeerd was, en volkomener zich nog zou hebben overgegeven, als ze de ellende meer nabij had zien schimmen voor d'r oogen, de achteruitzetting, verlaging en vertrapping. Zeker zag ie in dat bekeering van of ideaalwekking in bourgeois, doel niet was van 't socialisme, maar integendeel alleen bedoelde opwekking van proletarisch bewustzijn, in 't wijzen op menschenrechten, groei van maatschappij en leven. En al voelde ie in merg en been dat alleen door de massale aanzwelling van 't proletarische gevoel, 't strijden en organizeeren samenliep met den groei van 't opwekkende, nieuwe leven, waar dat van burgerlijke kringen uitdoofde en verzakte, in samenhang met 't gansche groeiproces van 't sociaaldierlijke in 't kapitalisme, toch zou ie zich in z'n verder leven wachten te veroordeelen bourgeois, die opgingen in heilige beginselen van hun levensbeschouwing, die zich zóó eerlijk geven in hun werk, dat 't is alsof ze nooit kunnen komen tot hun