Levensgang, tweede deel

I 2 O

Onder 't spreken ademde ie weer vrijer, en terug■ leefde ie weer den tijd van extaze. Hij liet Rozalie nog eens hooren hoe prachtig ie veel daarin gevonden had, zoo grootsch, zoo edel bedoeld; maar ook dat ie de individualisten nooit had kunnen luchten. En voort ging ie, vuriger:

— Maar dat daar gelate,... jij wist, en dat hou ik ook nou nog vol, dat ik me in de verste verte niet durf mete met al die geleerde lui, zie je,... met hun kennis en beschaving,.. maar, maar.., de grond van hun leer, zie je,... de menschelijke idee er in... god-dikkie,... daarover oordeel ik nu wel... dat is iets waarover ieder arbeider nog veel beter kan oordeele,... dan 'n geleerde... nog veel beter zeg ik 't kan voele... Zie je, die grondidee heb ik in m'n gedachte aan alle kante gedraaid en gekeerd en niet zoo-maar weer

es getoetst an andere boeken weer____ o jé nee!... ik wou 'm in de

werkelikheid zien oplossen,... onder de lui zélf die 't hardst schreeuwde, snap je... zooals 't in hun boekjes of brochuretjes stond,... die vrijheid en nóg es persoonsvrijheid van de dake afriepe, begrijp je?... En toen, Rozalie, heb 'k allemaal malle tegenstrijdighede gezien, god-dorie... van die dolle, onware dinge, valsche, karakterlooze naaperij en grootdoenerij... Ik heb de ergste dwingelande zich voorstanders van de hevigste vrijheid voor ieder hoore noeme, schetterend, zie je, stuitend brutaal, begrijp je ?... Kortom, zie je, daarover wil ik nou allemaal niet prate, maar wel heb ik geleerd dat mensche als Kro-potkine en Réclus en nog zoo'n paar, dat dat allemaal heel edel denkende menschen binne... maar dat ze toch 't leve van de arbeiders niet kenne, zie je in d'r diepste behoefte... ja lach maar... dat ze niet staan in die kringe waar w ij uit gegroeid benne.. . met alles in ons,... dat ze wel mooie theorieën uitspreke en voor zich zelf an de verwezelijking wel geloove, zie je,... maar dat óns dat geen stap verder brengt, omdat ze niet gegrond zijn op ons echt menschelijk bestaan, begrijp je... En zooveel meer nog... Ja, kijk me maar spottend an... dat raakt me kouê kleêre niet... wat ik zeg ken ik bewijze... En alles heb 'k zelf overdacht en nageleefd en gezien dat ze toch de neiginge van de mensche niet kenne en de massa voorbijzien voor de enkeling... Dat zijn rare gebreke en daar bestaan heel geleerde woorde voor... Maar ik zeg 't zóó, zie je... en 'k weet dat 't niks bijzonders is, maar toch waar... Ik heb zelf alles uit m'n eige kring nagegaan he?... en toen gezien hoe

gevaarlijk en valsch die leer van jullie is____

Zelf wond ie zich op Hein, en z'n hart voelde ie bonsen onder z'n woorden. Maar toch was ie blij dat ie Rozalie kon zeggen waar 't op stond. Nog praatte ie door, zei 'm ronduit wat al laaghartige streken ie wist van dien troep die zoo met vrijheid schermde, en op 't eind nijdigde ie nog even scherper, dat ie wel wist hoeveel slag hij en z'n kameraden er van hadden om heele bedoelingen, heele zinnen van de socialisten te verdraaien, te verminken, maar dat ie 'r niks om gaf en zich niet zou laten verstrikken in 't verwarringsnet waarin ze hem wouên pak