Levensgang, tweede deel

dat Eva meer tot hèm genaderd was, legde ie haar zwijgen in 't vluchtig gesprekje na de wandeling, verkeerd uit; zwijgen dat toen juist op instemming neerkwam, wijl ze al dieper de kern van Heins ziel ging doorzien. En zoo ver ging nu z'n eenzijdig bekijk, dat ie niet eens meer kon beseffen hoeveel geweldige, zelfbeheer-schende kracht, hoeveel reuzeworstelingen voor Eva noodig zouên zijn om hèm als kristen en vriend in haar joodsche omgeving te brengen, vrij, zoo als zij 't wilde.

Zoo gaf ie zich uitsluitender aan z'n arbeid, aan z'n werken, in den kring van z'n lotgenooten, wat 'm 'n rijk en groot genot was. En al wat 'm eerst aan leelijke karaktertrekken, tegenstrijdigheden, jaloerschheid zoo gehinderd had, liet 'm nu koud. Wat ie sterk wou, was in kontakt komen en blijven met 't beste in elk van z'n lotgenooten ; ziend maar negeerend gebrekjes, ijdelheidjes en kibbe-larijtjes, om 't edelste uit ze te halen voor den groei van 't socialisme. In personenstrijd mengde ie zich nooit. Spraken ze kwaad, dan keerde ie ze den rug toe zonder te preeken over lasterlaagheid, wachtend tot ie ze afzonderlijk op de eene of andere manier wel raken kon. Hij ging alleen óp in den gezonden vol-heer-lijken, levenslustigen, en zonnigen arbeidskant van de propaganda, al 't gepeuter en geknoei van kliekige ijdelheidjes bespuwend. Voorgoed had ie in zich weggedrongen de neiging om te tobben over allerlei kleine, nare hebbelijkheidjes, die, als ze zelfs krasser uitbarstten, toch nooit voor hém meer de goddelijke kern van 't socialisme konden raken ; 'n ideaal, omdat 't werkelijkheid worden zal. Dan werd onder 't duistere gekamp met z'n fabriekswerk en slopleven, iedere nieuwe dag voor hem overgoten met vreugdelicht en opstijgend enthousiasme, met middenin de flonkeringen van z'n persoonlijke geluksherinnering aan Eva. Keek ie nou maar om, dan voelde ie de hoogste kracht die massa te begeesteren, door z'n oneindig diep verlangen haar te zien afrukken de slavenkettingen, haar te zien schakel voor schakel vertrappen, om te vechten voor die vrijheid en verlichting die samen gingen met 't nieuwe, innigste geloof aan 'n betere maatschappij. Dan galmde voor hem óp 't vrijheidslied dat zoo klaar kon luien uit de vreugdeklokken door hun wachters bespeeld, 'n lied, onverstaanbaar in z'n donderende klankuitstorting en machtige geluidszwelling voor ooren die niet hooren durfden. Geen lied meer van gouden schitter-bekkens en zilverend flonkerende cymbalen, geen klagelijke droefenis meer van neergetrapte, verschrompelde vragers, maar 'n zang, wijd-machtig, galmend uit 't diepste begeerte-hart van 'n ontzaggelijke proletarische massa, die over heel de wereld aan 't oprukken ging. En breed dreunde na in z'n ziel klankstroom van dat zwellende lied en altijd weer zong 't in 'm, altijd luider en heftiger. Nou stond ie midden in 't leven. Veel dat anderen te leeren hadden als socialist, komend uit hoogere kringen tot hén, werkers, had hij in 't leven ondervonden, uit pijnigende ervaring en martelende tegenstelling. En heel 'n ekonomische rij vraagstukken,