Literatuur en kunst

148 OPENLUCHT.

Menschen kreeg men dus nooit te zien. Het begrip epiek verloor totaal zijn waarde. Alles werd verlyriseerd. Hugo geeft in al zijn dichterromans niet één regel karakter-analyze. Bijna alles lyriek van uit het schrijvers-subjekt be-heerscht en even sterke subjektieve overpeinzingen. De krankzinnigste fouten werden begaan. De realiteit werd zoo schandelijk verkracht, dat een geringe bezinning zelfs volgt bij de vurigste romantici-adepten.

Balzac, Honoré de Balzac, heeft daar dadelijk een omkeer in gebracht. Hij met zijn gigantische natuur, wèl 't allergrootste genie der moderne fransche letterkunde, ondanks al zijn gebreken, zag weer de realiteit, de maatschappij in haar werkelijke woelingen, het leven in zijn groote hartstochten.

Hij begreep dat de waanzinnige spanning der romantici met werkelijk groote en diepe ontroeringen niets had uitstaan. Het leven werd hem weer een wetenschappelijk objekt. Natuurlijk werkte ook zijn ontzaggelijke fantasie, want Balzac was even sterk verbeeldings- als reali-teits-mensch. Na hem kwam Zola, — Flaubert werkte als realist weer geheel zelfstandig — op den grondslag van het Claude Bernardsche filosofie-principe over de geneeskunst, als genees-