Geschreven Portretten

137

Gedachten-microben, kronkeltjes en streepjes... en toch bevallig en fijn. Soms egale regels, dicht bijeengedrongen, zonder stoornis, plots weer doorspat van luk-raak neergepende schriftfiguurtjes, zóó spichtig dat ze met de punt van een graveernaald schijnen ingekerfd... Soms lijkt het Hebreeuwsch geheimschrift waar de klankteekens van weggebleekt zijn en dan weer microscopisch-grieksch, cierlijke kronkelingen, landkaart- en plattegrond-achtig omkruist van boogjes, lijn-grilligheidjes, doorhalingen en wegstrepingen. Correcties van gisteren overstapeld met correcties van heden. De kleinste plekjes wit gretig volgepropt met zandfijne lettertjes, soms voortgejaagd door de vaart der gedachten die ze het haastige en driftige leven schonk. De letterzetters van Everat (drukkers van de Revue de Paris) hadden gelijk toen zij niet meer dan twee uur per dag Balzac-copie wilden zetten.

Uit de technische chaos van dit dagboek-handschrift hebt ge mede de physiognomie van Balzac's hevig, óm en ómwoelenden geest, zijn scheppings-onrustigheid en de angstige werkdrift die op iedere pagina alarm slaat. — Ge keurt de woorden van Rémy de Gourmont in zijn Promenades Littéraires nu vaster dan ooit: ״Quand il n'écrivait pas des romans, Balzac écrivait encore." — En nü blijkt 't nog iets meer dan alleen minnebrieven en brieven óver zijn liefdesuitstortingen. — Doorlees dit album; het was inderdaad de moeite wel waard over deze tekst-