De Jordaan, Manus Peet

540

je, van binnen uit, met een teederen hartstocht, die ontroering en geluksbedwelming tegelijk bracht? Manus, brandend eigenwijs, ijdel en vermetel, geloofde er geen zier van. Wat deze kampvechters, opstandige voorgangers en wegwijzers liefhadden, dat was onarglistig, hun eigen ideaal, hun eigen levensinzicht, hun theorie of hun daad, en zij vochten of offerden zich voor de zegeviering ervan. Manus in zijn nietigheid, vergeleek zich geen oogenblik, in geest of talent, met een Lenin, eenTrotzky,eenLiebknecht,eenRosa Luxemburg, een Gorter, een Troelstra, Wijnkoop of Van Ravesteijn, een Mevrouw Holst of met andere revolutionnaire leiders. Maar zouden deze menschen, buiten hun grootheid als kampers en agitatoren, nou zooveel méér menschenliefde hebben dan hij of Jan Hanelap of Pannetje Pap? Of was het de graad van klasse-bewustzijn die hen nader bracht tot het diepe geheim van liefde voor het proletariaat? Doch dan was de strijdende arbeider, de klassebewuste, gespeend van alle burgerlijke beschaving en burgerlijke weelde, wel de allerinnigste vertegenwoordiger van de proletarische menschenliefde. Want die had alle maatschappelijke ontbering en onrecht, de wreede vernedering, de striemende beleediging van de bezitters, aan den lijve zelf ondergaan. Die voelde, om zoo te zeggen, zijn verworpen menschelijkheid iedere minuut van zijn daadwerkelijk bestaan. Die staarde in de gele oogen van den haat en die kón de liefde hebben voor zijn geknechte makkers. En toch, ook bij hem vond Manus niet de menschenliefde, het hevige belanglooze liefhebben van al zijn mede-arbeiders, partij-genooten en klassebewuste broeders en zusters. Een wezenlijk verteederde werd uitgescholden, gehoond, in de maling genomen als sentimenteelen hansworst. Het kon ook niet. Want het heele gevoelsbegrip ״menschenliefde" bleef eeuwenlang te abstract. Hoe kon menschenliefde van binnenuit bloeien in een maatschappij die men haat en waarin de wrangste Ik-zelfzucht heerscht van individu tegenover individu; waarin een bijna blinde drift naar bezit als natuur-instinct door