De Jordaan, Manus Peet

379

en ingedompeld in vuil, — tegelijk bezat de diplomatieke bedachtzaamheid en de vermetele opstandigheid, en hoe tragisch het wisselspel tusschen de twee machten van hart en geest, van zinnen en vervoering, hem alléén voor boosaardigen en afgunstigen en bekrompenen, verkleinde. Want Pieter Jelles durfde toch zonder snoeven, dwars tegen de dingen die hem voordeel verschaffen konden, Ingaan met brijzelend woord en met vernietigend gebaar. Dat gebaar juist, leek Manus, viel te hekelen en te bespotten, doch niét voor een die er in voelde de daad-energie, welke geen andere remmingen kende en geen andere kluisters eerbiedigde dan van de terugdringende werkelijkheid. Daarom scheen zoo vaak achter datzelfde agitatorische, hartstochtelijk-doorgloeide woord, dat zich soms smarteüjk-ironisch verinnigde tot een sociale biecht, een lichtkrans van diep-dichterlijke ontroering. Manus zag in dezen spreker den bruisenden toorn soms plots kil stollen. Dan werd de rhetor van een Friesche, koppige geslotenheid en een koele, stugge, bijna kwaadaardige eenzelvigheid. Dan leek hij éen, die zich weigerde over te geven aan de massa; éen die iedere gemoeds-ontroering weer met schroom heel snel verborg voor spionnig-speurende en krenkend-keurende oogen. Manus begreep, dat Troelstra uit eigen aandrang doorzien en uit eigen gevoel geloofd wilde worden. Door wankeling, duizeling en twijfeling mocht deze worstelende mensch zijn heengegaan, zich in aanval en verweer wel eens kleinmoedig, benard, dwarskoppig of bekrompen gedragen hebben, tóch trilde in hem de grootmenschelijke passie voor het volk, dat hij tot in iedere vezel van zijn zienersziel liefhad, zonder het te vleien en te flikflooien. En al begeerde Manus tegenover vele zijner beschouwingen, heel andere te plaatsen, — beschouwingen die dichter het communisme en de onmiddellijker revolutie naderden, — Peet was toch voor zichzelf innig verheugd, de zweep van Pieter Jelles zoo striemend te hebben hooren knallen en nasuizen. Den haviken-kop, den gretig-sluwen en handigen acteur-advocaat met zijn dwazen ernst en zijn haken naar toejuiching, schitter-