De Jordaan, Manus Peet

₃i8

catastrophe dezer samenleving;, ontwarden de in- en uitwendige werkingen der maatschappij, verklaarden en groepeer den de verschijnselen van haar eigen ondergang en zelfvernietiging. Deze burgerlijke meneeren uit de burgerlijke radikalen en jong-Hegelianen, léérden het proletariaat hoe het zijn eigen strijd moest volbrengen, in de praktijk en in de theorie. Wonderlijk! Waarom konden de proletariërs niet zélf een Communistisch Manifest schrijven? Waarom moest dit geschieden door een burgerlijken meneer, — toevallig een groot denker, maar toch een burgerlijk mensch uit een Rabbijnen-familie opgekropen, — én door een zoon van een door-en-door burgerlijk groot-industriëel? Beschikte het maatschappelijk ontwikkelingsproces, het maatschappelijk Zijn dat den geest, de bewustheid der menschen bepaalt, dan over een verbluffend-duivelsch en dramatisch vermogen, om juist uit de bourgeoisie de scheppers te kiezen voor de ideeën-formuleering van een nieuwe maatschappij en een nieuwe wetenschap van maatschappij-ontwikkeling? Eéne nog wel, die de burgerij zou vernietigen en doen verdwijnen?

Manus kón over al de geheimzinnigheid niet heen. Dat klonk ״zoo maar" allemaal met doodgewone namen van: „materieel-voorhanden voorwaarden" en: „schoot" eener burgerlijke maatschappij. Welk een geheimzinnige macht openbaarden deze „immanente" samenlevingswetten toch? Rekenen moest Manus, rekenen, rekenen en met behulp van zijn ganzepoot, bracht ook hij alderlei — natuurlijk-vermeende — antagonismen naar voren in het antagonisme. Deze „immanentie" liet dan „zoo maar" een eertijds burgerlijken radikalen meneer, volledig zijn eigen klasse-denken overwinnen. Vreemd, vreemd, mompelde Manus. Zijn linkeroog kneep hevig toe. Wacht,... deze „immanentie" liet zelfs de burgerlijke meneeren niet alleen hun eigen klassedenken uitwisschen, doch bovendien schiepen zij vorm en inhoud voor het proletarische denken. Hoe geheimzinnig woelde het toch in dien „schoot" der oude maatschappij. Wat een