De Jordaan, Manus Peet

317

spuwden. Daar kenden al de Aagjes de Truitjes, die zoo zij niet sponnen, ook leepjes hun vlas behielden. Het trof Peet altijd sterk, dat het lijdende en denkende proletariaat, uit eigen ״schoot" zelden oorspronkelijke maatschappijleergrondvesters had zien opduiken. Rond het oude nest hoorde hij wel een klapwiekend schuchter gerucht, doch alleen van angstige, ondrieste beginnelingen die waagden te vliegen. De samenleving met al haar gistende krachten en broeische machten, met haar verwoestingen en heel haar economischen chaos, met al haar tegen elkaar indruischende woelingen en omkantelingen, bleef altijd en altijd weer onverbiddelijk gereed een iegelijk materiaal voor de beoordeeling van haar eigen doodsstrijd op te dringen. Maar dat juist vond Manus zoo „immanent" en zoo uiterst geheimzinnig. O neen, hij zou niet verklaren dat het een mysterie van altruïstische menschen-liefde was en hij zou ook niet preekerig-zalvend stotteren van: een-nieuwe-geboorte-uit-God. Hij zou niet reppen van: verontwaardigde deugd, en in-opstand-gevlamde braafheid. Hij zou zich niet laten natsproeien door traan-plengingen van boetedoende philantropen, noch zich door kwijnende vertee-deringen tegenover misdeelden ingepalmd voelen. En toch heette Manus het: geheimzinnig, heel geheimzinnig! Groote geesten juist uit de heerschende klasse, „ontdekten" maat-schappijwetten en de eigenlijke beteekenis van den proletarischen klassenstrijd. Zij juist werden scheppers van de wetenschap der maatschappij-ontwikkeling, en ontleedden met een ontzachlijk zienerschap al de verschijnselen van een economische wereldorde en een geschiedkundig gebeuren. Wie waren deze groote geesten? Eertijds ... braaf-burgerlijke radikale meneeren uit het kamp der klassevijanden, getemde wijsgeeren uit het „rottend" kapitalisme, dat „droop van bloed", pruttelde Manus ironisch ontsteld.

Twee geweldige mannen, twee helden... doch vroeger burgerlijke heeren, zoogenaamde radikalen, beschreven de