De Jordaan, Manus Peet

3 ïg

tooverig en mysterieus leven ontstond daar in de diepte van dien onzichtbaren ״schoot". O, Manus wist: — het was hem ingehamerd, — de tegenwoordige productiewijze moest worden veranderd, vooral niet omdat het „beter" bleek. Want wat n nou „beter", hoonde Manus? Een dom ideologietje, een zoe:־ sappig moraalgebaartje van den suf-kuischen idealist en utopist. Ze veranderde, omdat de productiewijze zelve zich veranderde. Manus moest begrijpen: „zichzelve veranderen"? Vreemde rarigheid, „in zichzelve veranderen". Hoe ontstond die „in-zichzelfheid" dan? Die „schoot", die immanentie, liet deze burgerlijke meneeren ontdekken. Ze liet hen opwekkers en instandhouders van het proletarische denken zijn. En toch liet zij hen een „wetenschap" scheppen, waarmee nog wel het „geluk" der menschen werd aangewezen. Geen hoogere zedeiijkheidsdrang joeg, slechts botsing van belangen en productie-conflicten droeg hen. Het duizelde Manus! Ze liet deze, eertijds burgerlijke heeren, niet met een doode theorie, maar met de geheele lévende persoonlijkheid het „betere" dat er niet was om het „betere", propageeren. Manus

lachte. Stel je voor, een wetenschap___propageeren. Ook

zulk een agitatorische drift had deze oude, verdoemde maatschappij weer in haar geheimzinnigen „schoot", — een schoot die hoogere productieve krachten „kweekte" en „uitbroedde" op dezelfde uren, dat zij haar doodsstrijd begon, — immanent opgeborgen en op tijd weer uitgekronkeld. Manus begreep niets van dat „kweeken" en „uitbroeden". Want wat en wié kweekte en broedde uit? Welke bewust-menschelijke rechtvaardigheidsdrang brandde dan ónder die „immanentie" en ónder dien „schoot"? Waarom kwamen de heeren uit het koninkrijk der hemelen terugkruipen naar het smoezelige halfduister der kribbe? Voor Manus blééf de drang in de be-wustzijns-vervorming en in de richting van het edelst-men-schelijke en de hoogste rechtvaardigheid, hoe ook „uitgebroed" en „gekweekt" „in zichzelf', door productieprocessen en door revolutie in de productie-verhoudingen, van cosmisch-mys-