De Jordaan, Manus Peet

265

beheerschte. In den wijden wereldgang woelde ieder mensch zijn eigen wegen open, van het duister naar het licht, of weefde ze blind dicht, van het licht naar de donkerte. Bijna alles keurde Manus als opwelling, in het leven. Met troostelooze melancholie in zich, ontdekte hij dat het éérste bestaan, de éérste egoïstische levenswil en levensdrang ongeschokt-zelfzuchtig doorwerkten en van het heerlijke, uit het innerlijk-bekeerde, ontbloeide moois, slechts een allerscheemrigst schijntje bleef nahangen.

Wat Thomas van Kempen wou, dat mocht menschelijk-goddelijk heeten. Dié hartstochten-tuchtiger hield geen dek-of sluitkaart voor zijn aangezicht, om list en veinzerij te verbergen. En zijn geweten was ook geen week speldenkussentje, waarop biechtzieken alle schande en zonde vrijelijk konden inprikken. Thomas mócht preeken over de nederige zelf-schatting, over omzichtigheid in het handelen en over de ongeregelde neigingen der schrille driften. Met een heilig en zacht-somber vergenoegen aanhoorde Manus den zoetwaarschuwenden klank van deze vrome stem, waar de kanunnik leert: ״IJdel is, die hoop op menschen of schepselen stelt". Doch als Peet hem nu eens op den man af zei en vroeg: gij, diepzinnige, kinderlijke, zielszuivere Thomas, gij leert: „sluit u aan bij nederigen en eenvoudigen, bij hen die godvruchtig en geregeld leven", terwijl gij er onmiddellijk bijvoegt: „wees jegens geen enkele vrouw gemeenzaam en alleen met God en zijne engelen moesten wij menschen vertrouwelijk omgaan",... hoe moest Manus dit dan alles begrijpen, in verband met het woelen en wentelen van den zinnemensch in den wereldchaos?

Manus had uit het wrochtelijk vergelijken van geschiedenistijdperken bemerkt, dat Thomas, schoon laat, nog juist leefde in de eeuw van den humanist Bocaccio. Dit was een tijd van brandende wulpschheid, van ijzingwekkende wreedheid en misdadigheid, van volkerenmoord en verdorvenheid, al stond een nieuw levensbewustzijn op uitbreken. Van den grillig-