Studiën, eerste bundel

241

geheim op zijn palet scheen te hehhen gevonden, en hoe hij al de raadselen van hemel en hel, van misdaad, wroeging, wanhoop en smart daarmee heeft aangeroerd en gestalte gegeven, zoo groot als de grootste tragicus. Men durft nauw spreken van dezen godde-lyken droomer met zijn mystieke teederheid, dien man, levend met al zijn wonderen en zielsbloeiingen, op doodeenvoudige Amsterdamsche kamers, te midden van het kleurige gewoel der Joodsche menschenstroomen.

Gelukkig dat in Van Deyssel's bundel geen regel van de gelegenheids-prozateur te proeven is. Niet overal, maar toch dikwijls is hij in zijn doorgronding, zijn karakteristiek van een prachtige, statige, breede gevoelsschoonheid. Wat moet Van Deyssel gelukkig, zalig-gelukkig geweest zijn, onder het beluisteren van zijn eigen ziel, toen ze daar in hem kwam te zingen zijn verheerlijkende bewondering voor Rembrandt's kunst. Laten verschillende van zijn opvattingen inderdaad buitengewoon subjectief wezen, — hoe schoon en hoe vol zijn ze niet doorzongen van z'n eigen ziels-verrukking, hoe machtig niet doorklankt van een groot ziels-geluid dat als een koor in half-duis-tere kerk daar plots openbarst, heel uit de hoogte als een engelenjubel uit den hemel.

Men heeft in spotbladen Van Deyssel gehoond en uitgescholden, maar wat deert het dezen menschl Heeft hij niet de ziels-feesten van den grooten werker in zich, die hem boven allen schimp en dwaas geschetter heffen I Ook hij kent bij wijlen de plek waar 't heilige der heilige ligt, en zelfs geen zacht san-daal-geschuifel van den hoogen-priester waagt het z'n vrome stilte te verstoren als hij werkelijk met zijn God spreekt. Dit is geen opgeschroefde vereering voor den kunstenaar, maar een erkenning van zijn heerlijke vermogens.

Studiën. 16