Studiën, eerste bundel

190

weg, eerst voelt tot zich komen, is dé moeielijkste en hoogste eischen stellende kunstvorm waarin een roman geschreven kan worden,

De gaaf der plastiek en epiek bezit Tolstoi juist wel. In die bewegings-beelding mogen vooral de zuivere plans van figureering niet over elkaar heen-schuiven. En ziet nu eens hoe goed Tolstoi die lévende beelding van zijn figuren weet te beheerschen, zonder verwaarloozing der psychologie, wijl deze meestal zeer sterk gesuggereerd wordt dóór de plastiek en 't opvoeren der menschen zelf. Daarin leeft juist die bekorings-toover van veel tafereelen, welke uitgewerkt alléén door den psychologischen romanschrijver zeer groote verveling zou gebracht hebben. Als alle momenten van levensschoon er door geschakeerd worden, bereikt een schrijver de heerlijkste resultaten. Ik zeg met nadruk alle momenten, want het vermogen, om handelend de schepselen der verbeelding op te voeren, slechts in beperkte mate aanwezig, schept wanverhoudingen. Men moet de vreugde, de smart, den waanzin, den dood, de ellende, den hartstocht in denzelfden plastischen vorm kunnen geven.

En dit nu heeft Tolstoi soms heel groot: een breede opmarcheering van individuen, telkens een verschuiving, een dooreenkruising, een verwenteling van punten en omgangen, en toch behoudt ieder in den ingewikkelden kruisgang der gebeurtenissen zijn plaats. Dit is geen bloote macht tot figuratie, maar een zeer hoog episch-innerlyk scheppingsvermogen.

Wel is zijn epische groepeering zoo gansch anders als bij Zola. Tolstoi geeft geen woordkunst, zoekt ook niet naar ergerlijke literaire effecten. Het is geen klank-coloriet dat er schittert, geen aanlichten en weer wegschemeren van taai-zang, hij geeft geen woordglanzingen en geen stapeling van zinnen, ge