Studiën, eerste bundel

189

den epicus. Ook Tolstoi maakt groote romankundige compositiefouten, maar de actie, de dóoreenkruising van menschenwemeling geeft hij dikwijls prachtig; een enorme eigenschap!

De zacht-voorname, de zacht-kleurige verhaaltrant van Tolstoi, zelfs bij de behandeling van de bloedigste oorlogstafreelen, is zoo menschelijk-zuiver dat we altijd dé emotie over hem voelen heen huiveren, die hij opwekken wil! Hij verdiept zich met z'n heele ziel in zijn werk, met al zijn groote eigenschappen. Hij stort zich er in uit en telkens, als men, door zijn eigenaardige objectiviteit in karakterteekening misleid, er het minst op verdacht is, weeft hij om zijn bij-figuren een zoo fijn spel van psychologisch-doorgevoerde motieven, dat ge er van ontroert. En toch verstaat Tolstoi niets van de z. g. moderne psychologie. In den modernen roman, wordt bijna alle handeling ondergeschikt gemaakt aan, of liever onderschept door de beschrijvende psychologie.') Een verhaal dat zijn menschen, sprekend en handelend opvoert, wordt zeer weinig geschreven. Meestal daarom, wijl de moderne psychologische roman niet beheerscht noch ondersteund wordt door epischdramatische gaven. Bij het saamvattend psycholo-giseeren van den auteur, voelt die auteur zich veel veiliger. Het verlokkende spel en weerspel van de levende comedie, de handeling van het verhaal dadelijk te vatten in een plastischen vorm, zoodat ieder lezer onmiddellijk ziet en hoort wat er gebeurt, en dat gebeurde niet slechts door psychologische karakteristiek van den schrijver, dus langs een om•

') Couperus en 't laatst nu, Joh. de Meester in Geertje, maken hierop gelukkig een uitzondering. Zij hebben 't vermogen ook te beelden menschen-in־actie.