Studiën, eerste bundel

188

bewierooking; Tolstoi laat zich niet heetstoken voor zoetwereldsch literair likeurtje, maar wijst er op, juist terwijl de bewondering hem omgonst, dat we onzen gemeenschappelijken boedelbeschrijver Noach toch maar dronken in de ark hebben teruggevoerd.

Ook hij heeft zijn ijdelheden, zelfs in de loochening er van komen die wellicht 't sterkst uit, maar de fond van zijn groote ziel is van een azuur waarop gewone stervelingen zich blind staren.

IV.

Tolstoi's mijmerende en analistische geest baart nergens de mystieke diepzinnigheid en 't lyrisch geweeklaag van Shakespeare, en toch is er soms een geniale zwier te bewonderen in de zeer hoog opstuwende kracht van zijn artistiek menschelijke karakter-doorgronding, die Shakespeare bijna in ieder stuk geeft. Van dien zwier is geen vaste physionomie te geven. Hij is dadelijk te herkennen als geniaal, als iets heel eigens van de scheppende verbeelding. In zijn Anne Karenine en in Oorlog en Vrede geeft hij er enkele mooie voorbeelden van. Hoezeer Tolstoi Shakespeare ook minacht, telkens komt hij in het interieure licht van dezen mystieken werkelijkheidsziener te staan. — Soms is er zelfs in Shakepeare meer bravoure dan diepe menschelijkheid. Ook dat heeft Tolstoi.

Maar in zijn epiek is hij 't gaafst. Ondanks zijn gebreken is zijn epiek in Rusland door geen enkel schrijver overtroffen. Als Gorki menschengroepen wil beelden dan geeft hij eene persoonlijke nummering van 'n hoop menschen van wie wij geen vaste sterke voorstelling kunnen krijgen. Hij mist de natuurlijke en geheel intuïtief werkende groepeeringsmacht van