Studiën, eerste bundel

187

van zyn artistieke bezwaren, zóó argeloos, dat ze ontroert. Er brandt geen subjectieve baat en geen afgunst acbter zijn vernielingen. Men voelt er de kinderlijkheid van zijn gemoedsbewegingen in. Zelfs zijn bewondering van absoluut waardelooze kunstwerken als Hugo's Les Miserables, als verstandelijk-alleen beteekenisvolle Adam Bede, is kinderlijkheid, soms ontaardend in geestelijke kindschheid van een strijdlustigen grijsaard, die zich in zijn vernieling van eigen groote reputatiên, de wereld verwaander voorstelt dan zij is. Want de innige goedhartigheid en nobele levens-stijl van Tolstoi spot met al zijn critische enormiteiten! Dat in de schaduw van dien reus welig brutale onmachtigen tieren, die zijn op-rechtheidstoon willen nabouwen, — zelfs ons landje kan trotsch zijn op wat van de belachelijkste specimen, — vermocht hü niet te voorkomen, want ook in zijn critische beschouwingen is zijn hartstochtelijke natuur zich gelijk gebleven. En toch, hoe wonderlijk dat deze critische bazelaar, in zijn groote romans een zoo hecht aaneenschakelenden levensgeest bezit, een zoo artistocratisch besef van psychologie, en een zoo superieure verhaalkunst weet te geven. Want zijn bewegings-epiek van groote menschen-groepen is soms prachtig gecoloriseerd. Veel meer dan Ibsen is hij de mènsch-kunstenaar, en veel heviger dan in dien stroeven menschenverachter leeft in hem de opstandeling; veel dieper wondt hij zich zelf met het smartleven van zijn medeschepselen. Bijna alle schrijvers van zijn roem en begaafdheid hebben iets in zich van den literairen lakei tegenover de bewonderende wereld; Tolstoi's prachtige en levensechte openhartigheid verzet zich daartegen. — Bijna ieder schrijver van zijn naam wordt een type van geestelijke dandyschap, eenverfijndmodeheertjevanmodieuse