Studiën, eerste bundel

182

geneurie van zijn peinzen, in de subtielste uitwerking van zijn innerlykste voelingen, zich niet laat verminken, noch uitschakelen. Dezelfde breed-rhyth-mische groepeering van levens-overzieningen in zijn scheppenden arbeid, het menschen in slag-liniën plaatsen en ze ieder een bepaalde baan-van-levens-beweging geven, heeft hij ook in de elkaar kruisende dooreenwerking van zijn betoogend-critischen arbeid, al zjn de resultaten van zijn methodische-critische en philosophische beschouwingen van een hartverscheurende steriliteit en jammerlijke artistieke wan• drochtelijkheid. Het is buitengewoon smartelijk zoo te moeten spreken van een wezen dat men zeer hoog stelt, maar de eerlijkheid eischt dat men zich los maakt van zijn sympathie wanneer er te vechten valt tegen een zoo verwarde artistieke en beleedi-gende bekrompenheid, als Toistoi blijkt te bezitten in zijn boek over kunst.

II.

Het is duidelijk dat de karakteristiek van een zoo wereld-groote figuur als Toistoi in eenige pagina's niet kan worden gegeven. De diepste ontleding van zijn werk, met de aanduiding daarin van de lichtende en flonkerende of in halflicht wegduisterende verborgen en geheimzinnig levende schoonheden, kan alleen door de scheppende critiek gegeven worden. Hier past slechts een losse omlijning van de heele figuur.

Toistoi de schrijver, is voor de kunst belangrijker dan Toistoi de mensch, de theoretiseerende, mystiek-philosophische, religieus-artistieke natuur. En toch is er wellicht geen tweede schrijver bij wien men inniger, hechter het menschelijke met het zuiver-artistieke