Studiën, eerste bundel

173

van 't zieltje tegengehouden. Dit tweede deel werd 0. m. door Frits Lapidoth 'n parodie op 't eerste deel genoemd, maar zoo erg lijkt 't ons niet, al is Lapi-doth's ridderlijke grimmigheid te verklaren. Hij ruikt nog altijd den damp van 't groene soepje uit de ״woordkunstf'-dagen. Toch staat 't groeien van 't mannetje ook mij tegen. Johannes verliest zooveel van z'n kinderlijke schoonheid. Er is nu stelselmatige doorvoering der symbolen gekomen. Al 't spontane van 't eerste deel, hoe bezonken van bouw en rustig van konceptie dit ook was, is weg. De groote gebreken zijn nu overheerschend, de fantasmagorische elementen van 'n zeer verzwakte plastiek en dikwijls heel onzuiver van taal. Natuurlijk zijn er ook goede brok• ken. 'n Auteur als Van Eeden geeft nooit iets heele-maal ongenietbaars. Maar er is 'n stuitende manier, 'n manier van schrijven, die altijd terug keert. De kleine Johannes heeft in 't eerste deel de Heilandfiguur, den onbekenden geleider, over de Roode zee op zich zien aanschrijden, den God der menschenliefde. met 'n eindeloozen weemoed .in de oogen. We vinden dit hoogere wezen nu gepersonifieerd in Markus Vis, den scharensliep, 'n zeer ongelukkige creatie. Van Eeden schrijft op pag. 7 van het tweede deel: ״Johannes dacht over deze heerlijke woorden," nl. over woorden van z'n geleider Markus Vis. Dat is al dadelijk heel mal. Van Eeden laat dus een zijner figuren woorden van een andere, ook door zijn mond sprekende figuur, heerlijk noemen. Dat is 'n ignobele suggestie op den argeloozen lezer. De Kleine Johannes... nu ja, dat is Van Eeden; Markus Vis, het hoogere liefdes-beginsel in Van Eeden. De dichter in Van Eeden flirt dus met den wijsgeer in hem. En die ophemelarij van eigen wijsheid laat ons bedenkelijk duidelijk zien in welken graad Van Eeden