Studiën, eerste bundel

159

III.

Men zou geneigd zyn dit boek met heel fijne scherts af te maken. Niet, zwaar-van ernst zeggen, dat het geen kunstwerk is, maar zacht-glimlachend en zeer uit de hoogte, wyl zoo duldeloos erg de nabootsing van een hoogere natuur-poëzie hier is toegepast... maar goede heer Ganter, waar ziet gij ons nu voor aan? Zijn die prentjes tafereelen van historische epiek? Is dat eindelooze zelfgeredeneer van Sogol nadering van het innerlijkste der heidensche ziel? Is d&t karakterteekening van een grooten vrijgeestHeiden? Maar goede heer Ganter, gij met uwe begaafdheid hebt hier leelijk misgeslagen. Wist ge dan niet dat men een geestelijke reus moet zijn om zoo een wereld-van-menschen en gebeurtenissen te kunnen scheppen ? — Uw Sogol is geen mensch, geen levend wezen, geen ziel. Sogol is evenmin een symbolisch bedoeld, fantastische schepping, die op een allerhoogst plan van levensvoelen zich eerst verklaren laat als het diepzinnigste van wat het heidensche vrijgeesten-dom kon denken toen. Sogol is ook niet zinnebeeld van pantheïsme in 't algemeen, wijl zuivere dialectiek ontbreekt in de zelf-mijmeringen. — Als heidensch vrijdenker is Sogol volstrekt niet onmogelijk, maar zooals de heer Canter hem toetakelt met intuïtieve denkerijtjes, lijkt hij meer een werkman-voorzitter van de Amsterdamsche Dageraads-vereeniging. Komt men daar ter vergadering met hoeden, jassen, para-pluies of wandelstokken, Sogol verschijnt met kortzwaard, in woeste Germaansche plunje, half naakt. Maar schenkt men geen aandacht aan zijn kleeding, en hoort men alleen naar den ״geachten" oerspreker, dan is hij een van de meest handige debaters daarl Nogmaals, niet het sóórt vrijgeestendom in Sogol is