Studiën, eerste bundel

154

in die mijmering wel 't algemeen-menschelijke van lieven en lijden, smart en vreugde hem een richtsnoer zijn, de gang der aandoeningen wordt beheerscht door tjjd-gebeuren, door een vezel-fijne psychische verbinding met alles wat toen bestond. Zoodra hij afwijkt van dat toen-voelende, toen-denkende en toen-mijmerende, wordt zijn psychologie valsch, zijn natuurschildering onecht, het innerlijk van zijn schepping verward en onzuiver. En dat zelfde moet hij niet alleen uitbeelden van een ziel, maar meer nog bij de uitbeelding van groepen, massa's en stammen doorvoeren. In een reconstructie van het Germaansche leven als Ganter wilde geven, moet hij dus het heidensch sentiment, in al zijn geheimzinnigheid, in al zijn mystieke complexiteit en diepte en angstige grilligheid en logische wildheid zóó beelden dat wij er dien tijd, dè,t heidensch gebeuren uit voelen als een waarnéembare realiteit. Hij moet dus tot dezelfde resultaten geraken als de moderne romanschrijver, psycholoog-realist en impressionist, zonder dat we sfucfie-spanning zien, studie-materiaal. Want zoodra we bibliotheekstof ruiken, krijgen we een rilling, zijn wij los van iederen werkelijkheids-indruk. Die hei-densche samenleving dus, in het Ganter-geval, met al haar gruwelijkheden en moorden, haar bloedkleur en ontuchtigheid, haar idylle en woeste natuurgeweldig-heid moet daar voor ons getooverd worden als een levende werkelijkheid, of.... de mislukking wordt vreeselijk.

En ze is vreeselijk! Een gekleurde historie-prent is geen werkelijkheids-schepping. Geel gefiakker van verfklodders zijn geen brandende zonglansingen. Buiken we in dit boek Germania den oerbodem, hooren we het spel der winden, zien we het levende licht? Nergens! Er drijft de lucht van een ethno-