Letterkundig leven, deel 1

136 van stad en !,and.

van iets zeer kuisch in gevoelsleven. Zoo mag men ook spreken van Joodsch voeler, daarmee kenschetsend een type, dat de groote eigenschappen van het ras tot iets zeer bijzonders in zijn geest of ziel verwerkt heeft, hoewel altijd vast aan het algemeen menschelijke.

In dien zin is Van Collem het type van een joodsch voeler.

Over de semietische natuur van de in onze literatuur meewerkende Joden zijn zéér dwaze dingen gezegd. Dingen om hartstochtelijk of koeltjes mee te mallen, al naar stemming. Het joodsche sentiment in onze literatuur wordt dikwijls nog zeer slecht verstaan. Ik zou daar heel dwaze staaltjes van kunnen aanhalen. Spreekt men heden van Joodsch voelen dan bedoelt de niet als Jood geborene daarmee veel goeds en moois, maar ook veel lawaayerigs, druks en opdringerigs. Ik verwijs naar de gespecialiseerde Spaansche vaderliefde, de Moorsche

moederdito en Italiaansche wraakgierigheid____en naar

de cokelico's en meloenen! Van het diepe heimwee der Joodsche sentimenten wordt heel weinig gevoeld. En van zijn lawaay en drukte ?.... och lieve critici, een Fr arisch katholiek van de Midi is drukker enlawaayeriger dan vijf Hollandsche Joden bijéén. Hoe kunnen lawaay en drukte dus alleen raseigenschappen der Joden zijn? Stijlpraal en bombarie, vindt ge — o! één vergelijkende studie slechts, wie geeft ze ons? — in alle soorten van literatuur in even sterke mate aanwezig. Het is een ignoble vervalsching van feiten te beweren, dat de soberheid in de semietische kunstenaarsnatuur minder tot uiting komt dan in kunstenaars van niet-Joodsche geboorte. Van Deyssel b. v. raakt met zijn schoonst-bewogen en door zware rhythmische deiningen geteisterde en opgezwiepte stijlvormen dadelijk aan de Hebreeuwsche lyriek met haar prachtige onstuimige cadansen en zwellingen, haar zingende legatho's midden in de aanschuimende woorddrommen, die Mie onder den adem van het leven gloeyen. Van Deyssel's brandende