Studiën, tweede bundel

298 STUDIËN

dat het daarom een zoo diep zwaarmoedigen en grooten indruk maakt, wijl het voortbrengsel van een dramatische visie is, geheel geschreven in dramatischen stijl. Daarin ligt reeds alles opgesloten. Het is een hopeloos-donker, kolk-diep-smartelijk boek. Het dreigt, gromt, gist en toch hoort ge van buiten af niet veel. Het is een doorgaande ont-ademing van opgekropt, smachtend getrapt wee; het is een ziele-plundering zóó zelftuchtigend en fel, als ze nog nimmer gaf. Een uitroeiing van geluksgevoel, een uitplunderen van begeerten, een neerdrukken en ontworstelen van alle innerlijke hoop.

In de dramatiek is de psychologie ook wel gaaf, waar het de Moeder-figuur geldt. Een wezenlijk dramatisch kunstenaar is psycholoog, is uitsnijdend ontleder van hartstochten, maar als dramaticus wordt hij belangrijk meer dan de psycholoog-romanschrijver. Hij is ook syntheticus van levensverschijnselen. Ook onder onze romanschrijvers zijn er weinig groote dramatische talenten. Bij de meesten leeft wel tragisch bewustzijn, gevoel voor ondergangs-hartstochten en vernietigende noodlots-werkingen, maar óf hun dramatiek wordt een grillig albedril, overal te pas en te onpas bij gesleurd, óf het is een bij stukjes en beetjes psychologisch wégbrokkelen van groote tragische motieven, waarmee de groote lijn wordt afgeknapt. Herman Robbers