Studiën, tweede bundel

272 STUDIËN

zoo wijd en wazig, zoo subliem en levens-tintelend geraakt als Shakespeare, Dante, Cervantes, Balzac. Nooit mijn geest geroerd als Vondel of Ruysbroeck. Maar een groot, een ontzaglijk schrijver was hij toch altijd voor ons. Niet zóó demonisch-groot als Dostojewsky; niet zoo geestelijk wijd doorzongen van het eeuwigheids-gevoel als Tolstoy, maar toch monumentaal, enorm van lijn en gang was en bleef hij; een vader der menschheid.

En is het nu niet om te verbleeken van stille verontwaardiging als ge in dezen bundel leest over L'assommoir, een zijner zwaarste en machtigste scheppingen: ,,komt me voor een gering soort kunst te zijn." Le Rêve: ,,is een bijzonder slecht werk." Nana: „Over het algemeen als kunst,.... is het gering en leelijk." Over La Terre: „minder nog," dan L'assommoir en Nana.... „inferieure kunstsoort," maakt ״weinig indruk," ״hevig vervelend;" over La Curêe: ״Zola kent daarin den hartstocht niet, de schoonheid niet, de zinnelijkheid niet, niets kent hij, en geen spoor van psychologie," al heeft Zola daarin ״eenige verdienste."

0! ik weiger verder te gaan! Het is vol smadelijke verkleining, vernietiging. Het is om te vloeken, te schreeuwen, ach neen, meer om te snikken en heel droef te zijn. Komt hierheen, mannen van het heroïsche en magische, als Novalis, en van de hoogere ״al-bewustheid".... komt hier, met een