Studiën, tweede bundel

192 STUDIËN

blijft men, in verband met het Van Eeden-oordeel, ook voor deze psychologisch-merkwaardige uitspraak van Goethe staan:

״Wer aber nicht eine Million Leser erwartet, sollte keine Zeile Schreiben."

Ten eerste blijkt dat Goethe's Werther zoo gehavend werd door de critiek, dat er geen regel goed zou zijn gebleven, indien hij had weggestreept, wat er volgens haar uit moest. Ten tweede: schrijf géén letter als je niet minstens een gehoor van een millioen lezers hebt. — De bedoeling ligt bovenop. Ze is geknipt voor Holland. — Alle literaire zuigelingen meegeteld, komen we tot geen hooger getal dan 'n dikke honderdduizend. — Veel is er dus niet in den pot te brokkelen. Maar wee den schrijver met saamgestelde of universeele natuur, afhankelijk van een klein groepje lezers en critici, tegen hem saamspannend; de oordeel-menschen, om allerlei wrokjes en verborgen venijnigheid woedend en blazerig, steeds eenzelfde massa'tje voorlichtend____ hij kan zich

verloren achten, tót, door een toeval, de rokjes omgekeerd worden. Zelfs beoordeelingen, zonder persoonlijke wrokkigheid, nijd, de critieken met open instuifjes en onpartijdige gastvrijheid, toch ongunstig, kunnen vaak het diepere wezen van een groote schrijvers-natuur niet bij machte zijn te doen uitlichten. Honderden voorbeelden uit de wereld-literatuur, ook uit de onze vele,