De Lafaard

200

heid, die op hem geladen was. Maar ook wist hij, dat het gelijk stond met zelfmoord, als hij het bevel trachtte te ontgaan en de gedachte aan Lieschen weerhield hem daarvan. Doch, dat hij den moed miste rondweg voor zijn gevoelens uit te komen en liever zijn mannen aan een bijna zekeren dood blootstelde, dan zelf ten onder te gaan, vervulde hem met afkeer voor zichzelf. Hij voelde het nu, hij was een lafaard! Meer dan het Vaderland en meer dan de eigen innerlijke eer, had hij het leven lief. En was hij toch ten slotte weer niet onschuldig? Was het niet zijn heilig menschenrecht en zijn heiligen menschenplicht, om de vrouw, die hij liefhad, te huwen en met haar een gezin te vormen, met zonen en dochters, die hij zou opvoeden in den geest van hooge Germaansche ethica, van echte Duitsche kuituur, van menschenliefde, wijsheid en beschaving?

Hij peinsde nog over dat inwendige vraagstuk na, filosofeerend tot het uiterste oogenblik, toen hij al met zijn mannen in de duisternis voortkroop, tot de loopgraaf die vermeesterd moest worden. Na deze loopgraaf kwam een andere en daarachter weer een andere en weder een andere, totdat een hoogte zou bereikt zijn, waarop geschut zou kunnen worden in stelling gebracht, dat met succes een serie posities der Fran-schen zou kunnen bestrijken. Elke loopgraaf, Claus wist het, zou onder onnoemelijke bezwaren, met opoffering van honderden, straks duizenden, jonge levens moeten gekocht worden en achter de hoogte lagen nieuwe hoogten; Verdun de krachtige voorvesting van Parijs, was door de Franschen versterkt met alle vernuft van ingenieurskunst, die dit geniale volk kon too-nen, nu het wist, dat het moest overwinnen of vernietigd worden. En na Verdun kwamen nieuwe linies,