De Lafaard

186

kwam de gedachte op, of Bismarck, nu alom vereerd als de held, die het Duitsche Rijk tot eenheid gesmeed had, niet juist was geweest, o, zeker te goeder trouw, de bekrompen dogmaticus, die een gewelddaad had verricht aan de Duitsche volksziel, gewelddaad, die nu zich wreekte. Wat niet samenhoort van nature, kan niet, door den wil van het intellect en de macht van wapenen, voor goed tot een zuivere eenheid worden gebracht; een Duitsch Rijk van velerlei staten en staatjes zou de Duitsche volksziel gelegenheid hebben gegeven, zich vrijelijk, in al haar rijke verscheidenheid, elk naar den eigen aard, te ontwikkelén — nu was heel Duitschland gedwongen geworden, al het eigene op te offeren en zich te buigen naar de tyrannie van één wil. Die wil zetelde te Berlijn.

Toen hij Berlijn binnenreed, tegen een laten namiddag, zag hij eerst de voorsteden met de eindelooze reeksen eenvormige huurkazernes en daar tusschen-’door de groote „Lauben-koloniën,” waar de tot stedeling gepreste Germaansche landman in kleine tuintjes instinctief nog uit zijn groote liefde voor vrijheid en natuur. Een gevoel van medelijden kwam in Claus op, bij het aanschouwen van al deze afgesloten, kleine stadstuintjes, waar nu de vrije Germaan, als een opgesloten leeuwerik bij haar zootje, zijn natuurdrift had te uiten.

Dat was dus de groote stad! Hier, in de hokjes van deze eenvoudig gebouwde huizen, zou dan de Germaansche volksziel zich op haar best kunnen uiten en verfijnen tot kuituur? Wat eens in de groote bos-schen, in geheimzinnige gemeenschap met de oergoden was ontstaan en ontwikkeld, zou op deze wijze tot volmaking gebracht kunnen worden? Claus gruwde van deze dorre, droge stad, dit Babel in de zandwoes-