Op water en brood

86

te vertellen had, wat verbeterd moest worden, als u nu eens minister Ort was, wat zou u dan doen om betere toestanden voor landloopers te krijgen?”

Hij denkt lang. Dan zegt hij:

„Ik zou verordineeren, dat er staatsfabrieken moesten opgericht worden, waar iedereen kon werken. En wie niet werken wou, die moest met de zweep gedwongen worden tot werken ...”

„Dat gaat niet,” antwoord ik. „Want een Nederlander wordt vrij geboren en al wil hij levenslang geen slag werken, dan mag nog niemand hem met de zweep dwingen. Er is genoeg overvloed om zelfs de luiaards te onderhouden.”

„Da’s waar,” zegt Willem. En Pr^k, de andere land-looper, geeft mij door zijn blikken gelijk.

„Ja... makkelijk is ’t niet. ’k Moet er eens over denken. Ziet u, ’k heb te Werkhoven kennis aan een brugwachter. Nu ’k zelf niet meer lezen kan, leest hij mij wel eens voor. ’k Zal eens met hem spreken. Die weet zijn weetje óók, die bruggewachter. Die is atheïst en sociaal-democraat.”

Wij blijven zwijgen. Ik ga schrijven. De twee mannen, moede, lusteloos, zitten traag en apatisch, wachten, wachten... Dan weer gaan ze op- en neer-loopen in de kluis, tien stappen heen, tien stappen terug. Tot de bel luidt en de avondboterham komt.

Door ’t luikje van de deur worden weer voor ons ieder, drie sneden droog maïsbrood toegestoken. Zij gaan ze langzaam opeten, altoos sprekend over het brood en het eten in de gevangenissen... Ik schenk ze twee van mijn drie sneden, die ze dankbaar aannemen en opeten.

Om negen uur luidt de bel opnieuw. De bewaker komt binnen, sluit het ijzeren hek van de slaapkluis open. Wij worden allen afzonderlijk weder in de ijzeren slaapkooien gesloten. De electrische Philipslamp blijft nog vijf minuten branden, gaat dan automatisch uit.