Op water en brood

178

overtuigd, dat mijn behandeling niet een uitzondering was voor mij, maar dat ieder, die zich daar rustig en waardig gedraagt, op deze behandeling rekenen kan. Dat maakt ongetwijfeld voor ieder die daar zit, ’t zitten oneindig veel lichter.

„En toch zou men, als men nu dit gunstig criterium leest, heel verkeerd doen, als men het als maatstaf ging gebruiken voor iedereen. Om het naar waarde te kunnen schatten, moet men de gunstige voorwaarden in aanmerking nemen, waaronder ik daar zat. Om de dingen zoo te kunnen zien als ik dat deed, is allereerst van groot belang al wat ik tot nog toe noemde, inzonderheid de houding van directeur en bewaarders, en deze geldt voor iederen gevangene. Maar dan mag voor mijn bizonder geval toch niet vergeten worden: 1°. dat ik er maar kort was en wist hoe lang ik er moest zijn; 2°. dat ik werd gerugsteund door den mo-reelen steun van mijn familie en den steun ook der gemeente; 3°. dat ik het klappen van de zweep al kende, en dat de dingen die mij wachtten, dus niet nieuw meer voor mij waren — dat zegt veel, want juist de eerste schrik is de ergste —; 4°. dat ik voor het ondergaan van zulke dingen een heel gelukkige natuur heb: ik geef mij gemakkelijk neer onder hetgeen nu eenmaal gebeuren moet, en wen me daardoor aanstonds; 5°. dat ik wat voeding enz. betreft, ’t niet zoo weelderig gewend ben, dat de overgang tot de primitieve gewoonten daar voor mij zoo buitengewoon groot was, en dan ten 6°. het allervoornaamste, dat ik voor God en mijn geweten ten aanzien van de zaak, waarvoor ik daar zat, mij zoo vrij gevoelde als een vogel in de lucht. De officier van justitie vertelde mij, dat de eerste voorwaardelijk veroordeelde hier reeds den volgenden dag weer betrapt was op het misdrijf, waarvoor hij veroordeeld was; welnu, als men mij met die nieuwe straf gevonnist had, dan had men hetzelfde kunnen beleven.

„Het zal ieder duidelijk zijn, dat ai deze voor mij gunstige voorwaarden van grooten invloed zijn geweest