Op water en brood

119

moordtuig, als het noodig blijkt... en zooveel honger en ellende ook in tijden van welvaart en vrede... het moet anders kunnen.

Het zou mij luttel moeite kosten de reeks van deze feuilletons nog ééns zoo lang te maken door alleen de ervaringen op te schrijven, door mij gedurende de dagen van mijn hechtenis opgedaan. Ik geef hier slechts de meest sprekende feiten. Zij zullen, hoop ik, voldoende zijn om de publieke opinie wakker te schudden.

Tegen den namiddag, terwijl het stil is geworden, want de menschen zitten nu ijverig touw te pluizen, wel wetend, dat ze straks, teruggekeerd in de groote maatschappij, waar hun alles vijandig is, omdat zij geen bezit hebben, ook aan de weinige centen, hier verdiend, met den meest slaafschen arbeid, verricht onder de meest ongunstige omstandigheden, iets zullen hebben, om tenminste de eerste uren van vrijheid niet ongelukkig te zijn, komt er een nieuwe lijdensgenoot. Het is een slanke, jonge man, met inktzwart haar en zachte, groote, bruine oogen, met zijdeachtige wimpers, wimpers waarmede een vrouw gelukkig zou zijn. Hij heeft een olijfkleurige gelaatstint en lijkt in zijn sleets maar netjes gehouden confectiepak je op een Parijzenaar, die graag met weinig geld toch een heertje wil zijn. Hij is niet apatisch, noch zoo onderworpen in het leed als de andere gevangenen, de zuivere Nederlandsche kinderen. Hij ziet, dat ik schrijf.

„’k Wou dat ik schrijven kon, mijnheer, dan zou ik het heel wat beter in de wereld kunnen hebben.” Hij heeft een uitspraak van het Nederlandsch, die mij doet twijfelen of hij een Belg of een Limburger is. „Spreekt u Fransch?” vraag ik hem.

„Oui, monsieur.”

En hij vertelt mij in het Fransch, dat hij kermisreiziger is en daarna weder terwille van de andere kameraden die het hooren moeten, in zijn Nederlandsch voortgaande, vertelt hij mij zijn lijdensgeschiedenis. Hij is