Russische reisschetsen

Het aangezicht van Moskou.

MOSKOU is de stad der kerken. De regeering heeft de kerken voor een zeer aanzienlijk deel gesloten en de grootste ervan in musea veranderd, waar het volk zijn kunstzin, of wellicht in stilte ook zijn gekoesterde godsdienstige gevoelens, kan bevredigen door de aanschouwing van schoone fresco’s met ontroerende heilige voorstellingen. Officieel is de kerk vrijwel dood, en indien men den moed ertoe zou bezitten, zoo zou men geen enkelen kerkdienst meer dulden; maar in het Moskousche stadsbeeld is de kerk nog altijd een krachtig-werkend architectonisch element, dat zijn karakter stevig en onuitwischbaar op de stad drukt.

Het in het hart der stad, veertig meter hoog aan den Noordelijken oever der breede Moskwa gelegen wit-ommuurde, driehoekige Kreml — een geweldige groep slottorens, kerken, gedenkteekens en staatsgebouwen — overheer-schen de drie voorname kathedralen volkomen: wonderlijk-gevormde, kleurrijke koepels, die de aandacht bij de eerste kennismaking, en steeds weder, dwingend voor zich opeischen. Zij bepalen de sfeer, die direct versterkt wordt door eenige specimina van magistrale kerkelijke bouwkunst vlak buiten de muren van het Kreml. En wie zich de moeite gunt, de transen van den Verlosserstempel te bestijgen, geeft zich over aan de onvergelijkelijke betoovering van een ongelooflijk mooi sprookje: een dichten, zich mijlen in het rond bewegenden, levenden cirkel van wellicht duizenden gouden, zilveren, kopergroene, vaal-zwarte, zilver-grijze, blauwe, roode, violette, witte, meerendeels peervormige of bolvormige, doch ook spitse koepels en koepeltjes van meer dan duizend kerken en kapellen, alle met sterke, machtige gouden kruisen bekroond. Hier staat men tegenover wat de Russen terecht plachten te noemen „de met goud-gekroonde stad.” De koepels en kruisen rijzen majestueus en zegevierend boven de huizen uit en spinnen gezamenlijk een middeleeuwsche mysterieuze en mystieke sfeer onder den hemel, vormen te zamen een fascineerende, onverzettelijke macht, in den loop der eeuwen vastgeworteld en gegroeid. In het glanzende zonlicht een honderdvoudige juichende, gloeiende galm van grootheid en onoverwinlijkheid, bij bedekte, vochtige lucht een teedere, smeulende, koesterende kleuren-symphonie vol zachte, weemoedige lafenis voor het oog. Het beeld wordt ondersteund en voltooid door oneindig-vele kopergroene daken en ranke torentjes der geel-verweerde of rijzige rood-baksteenen huizen. Alles bijeen een fantastisch coloristisch spel vol verrassingen, een Oostersch kleurenpalet.

Daalt men af naar den beganen grond en onderneemt men een dooltocht door de stad, men slaat schier geen straathoek om, of de blik blijft rusten op een Godshuis, dat door zijn stralende grootschheid, of den ootmoedigen eenvoud en de schilderachtigheid van zijn aangevreten muren en de ikon met de beeltenis der Moeder Gods, de omgeving beheerscht.

Men ervaart het ontbreken van den pope in dit milieu als een gemis.

De kleurenrijkheid van het kerkenbeeld sluit zich bij het algemeen architectonisch beeld van Moskou voortreffelijk aan. Bij alle verwaarloozing, welke sedert de laatste tien jaren het lot van Moskou is geweest, springt het picturaal

106