Oorlog en Joden

Dat dit probleem eens en voor altijd aangepakt wordt, zijn we onze dooden verschuldigd.

Wij, die getuige waren hoe deze pestilentie eerst een geheel volk en daarna een werelddeel in zijn vernietigende greep kreeg. Hoe het Duitsche volk en misschien een werelddeel er aan te gronde ging. Als straks de enkele die ontkwamen aan dit bloedbad ons rekenschap zullen vragen, wat dan te antwoorden? Hoe zullen we onze tekortkomingen, ons gebrek aan het juiste inzicht in de werkelijke stand van zaken, kunnen verontschuldigen? Hoe kan men de ontgoochelden er van overtuigen, opnieuw geloof te hechten aan de waarde van het gegeven woord, dat in de toekomst hun veiligheid gewaarborgd is?

Zullen zij niet, achteromkijkend, afwijzend staan tegenover een samenleving, die om de zooveel tijd een vernietiging op touw zet, zooals een werkende vulkaan om de zooveel jaren een aardbeving produceert?

Gingen onze geestelijke leiders vrijuit? Zij, wier instinct toch gescherpt moest werken, omdat zij beter dan wie ook, kennis moesten dragen van de gevaren, die ons omringen, levende in de verstrooiing.

Zij toch wisten den weg in de geschiedenisboeken, waar talrijke hoofdstukken vertellen van onze lijdensgeschiedenis, van ons dramatisch verleden. Of waren ook zij onwetend of onmachtig? Zoo niet, waarom dan niet ons, of tenminste onze jeugd, geëvacueerd naar veiliger oorden? Was hun tastzin, in het verleden zoo bedreven in het

87