en wie zijn vijanden doelmatig bestrijden wil, make studie van hun methoden.
Om met succes te trachten een herhaling te voorkomen, moet men de uitingen en kenmerken opsporen. Indien deze kennis gemeengoed der massa geworden is, heeft het zijn gevaarlijk karakter verloren en kan dat als winstpost gerekend worden op de treurige balans, getrokken uit deze huiveringwekkende worsteling.
Laten we dan, als het revolutionaire nieuwe, het anti-semitisme rangschikken onder de zeer zeker niet ongevaarlijke epidemieën. Heeft de gemeenschap, in het verleden, niet met volledig succes andere epidemieën bestreden en onder de knie gekregen? Hebben niet, voorheen, geweldige machten gebotst, toen men den strijd opnam b.v. voor de vrijmaking der slaven? Het bleek toentertijd een oorlog waard te zijn. Welnu laten we dan deze pestilentie daadwerkelijk, voor goed en met wortel en tak uitroeien, voor ééns en altijd. We moesten blijkbaar, het noodlot wilde het zoo, door het donkerste dal van ellende en tyrannie, de te overwinnen moeilijkheden als een berg voor ons. Nog zijn we duizelig en versuft van de ontvangen slagen en wat we behoeven is allereerst evenwicht.
Wat we noodig hebben is dat evenwicht, waaruit de harmonie geboren zal worden, waaruit recht en vrede zullen opbloeien als nimmer tevoren. Wat daarna komende is, is de nieuwe dageraad.
Haarlem, Voorjaar-Zomer 1944.
100