Wat niet kon - en andere verhalen

’n tijd, die oorzaak en gevolg deugdelijk ontleedt, maar ’r omheen blieft te praten — we stikken, bij wijze van spreken, in arrogante (krantjes, weekblaadjes, tijdschriftjes van de zoveelste rang vullende, voortdurend over onze generatie heen-filosoferende en blaaskakende, doch overigens braaf-artistieke) poorters. Iedere dag baart ’n met de lippen over ‘kunst’ smakkend jongeling.

Op Hogere-Burgerscholen en Gymnasia, op kookscholen en fröbelinrichtingen, op toneelschool en opleidingsschip-voor-de-marine, doet men zo al niet direct aan kunst dan toch voorzeker aan ‘schrijven’.

Men fokt schilders op Academies, zangers op ’n Conservatorium, musici op tientallen Instituten, auteurs in tijdschriften en kranten. En al die massa’s artiesten, die opborrelende hoeveelheden, die de straten van iedere stad-met-meer-dan-duizend-inwoners onveilig maken, verdwijnen na ’n kwart, na ’n halve eeuw.

In ieder najaar stuiven dode blaren zacht-klagend over de wegen — na iedere tien, twintig jaar blaast ’n giechelend-fluitende, met dolle draaikolken proestende stofwind, de niet te tellen ethische lampjes der scheppende ‘kunstenaars’ uit. Al wat door streekjes, misbaar, nijd, gift, zuurheid, klapper-tong de aandacht trok, al wat de natuurgave, de gezondheid, de onverwoestbare kracht miste om zich in ’t gewoel staande te houden — raakt in de wanhopige, grauwe, verstikkende, eindeloze woestenij van boeken en boeken verloren. En dié, dié literatuur-woestenij, kameraad, is in waarheid in ’t begin dezer eeuw erger, angstiger, voor wie erin verdwaalt, dan de reeds gecatalogiseerde Saharah of de oerwouden van Afrika ...

Ja, en zó verbeeld ik me dat ook ónze lampjes eerlang — ‘eerlang’: welk ’n onvergankelijk woord uit de oude doos, amice! — ’t uwe in de matrone ‘Nieuwe Rotterdammer’, ’t mijne in ’t Amsterdamse blad, door de gebenedijde toe-komstwind uitgeploft zullen worden.

97