Het Jonas Daniel Meijerplein

na den tweeden coup d’état van dien staatsman (12 Juni d.a.v.) werden zij in hun functie hersteld, doch zij hadden veel ingeboet van hun gezag en onder het rechtstreeksch Fransch bewind werden zij geplaatst onder het op Fransche leest geschoeide Consistorie, teruggebracht tot machtelooze opzieners, commissaires surveillants. Dit Consistorie oefende zulk een despotisch bewind, zijn instructies waren zoo vexatoire, dat ten gevolge van het verzet vooral tegen het verbieden van door ouderdom eerbiedwaardige gebruiken, ook bij het voorlezen uit de Boeken Mozes, de orde bij de godsdienstoefeningen herhaaldelijk werd verstoord. Is het te verwonderen dat in de Amsterdamsche wijken 13 en 14 - de Jodenbuurt - bij den terugkeer der Oranjes zeker met niet minder geestdrift werd gejubeld dan elders? Het was dan ook de Souvereine Vorst die bij besluit van 26 Februari 1814 de Fransche organisatie van het Israëlietische kerkbestuur, met haar knellende banden, vernietigde.

Onze plaatsruimte gedoogt geen langer verwijlen bij deze voor de historie onzer stad zoo kenschetsende gebeurtenissen. Wie belangstelt in de knechtschap, waaronder ook het Joodsche deel harer bevolking in den Franschen tijd gebukt ging, wende zich tot den secretaris der Ned. Isr. Hoofdsynagoge te Amsterdam dr. D. M. Sluys, een geschiedvorscher, kenner en verklaarder om wien menige grootere gemeenschap de Amsterdamsche Hoofdsynagoge benijden moet. Dr. Sluys heeft, in het feestboek dat thans den synagogebezoekers is uitgereikt (een uitgave van Joachimsthal’s drukkerij) eenige bladzijden doen opnemen „uit de geschiedenis der Groote Synagoge der Hoogduitsch-Joodsche Gemeente te Amsterdam in de jaren 1768-1814”, die, behalve het hoofdstuk „Uit Woelige Dagen”, waaraan wij de hiervoor summier vermelde feiten ontleenden, ook de bijzonderheden bevatten van het bezoek van den Erfstadhouder Willem V en zijn gemalin aan de Groote Synagoge op 3 Juni 1768.

Toen was het feest voor de Amsterdamsche Asjkenazische Joden, zooals het ook heden feest is voor hen. Want zij weten wel, dat een bezoek aan hun bedehuis niet geschiedt om een gebouw te bewonderen, dat wegens zijn architectonische schoonheid een der bezienswaardigheden vormt van Neerlands hoofdstad, maar tot drijfveer heeft genegenheid, de getuigenis beteekent van wat de Grondwet wil: de gelijkheid voor haar van alle Nederlanders. Dat er nu zoo uitbundige vreugde wordt ten toon gespreid in „de oude wijken 13 en 14” - men kan dit toeschrijven aan den meer expansieven aard der bewoners. Doch men vergeet dan de innige, psychologische, zij ’t wellicht onbewuste oorzaak: de voldoening. Een medewerkster aan een zoo pas verschenen Joodsche periodiek heeft deze gevoelens benaderd toen zij, schrijvende over „de Band tusschen Israël en Oranje” (Carolina Eitje in „De Vrijdagavond” van 28 Maart j.L) er op wees „dat Nederland zoowel als Oranje altijd verdraagzaam is geweest en ons volk als menschen heeft behandeld”. „Feitelijk niet meer dan iets dat van zelf spreekt. Maar dat iets wordt geweldig groot als wij deze houding vergelijken met de Jodenpolitiek van andere landen, waar de Jood de paria en de zondenbok was en nog steeds is, waar tegenover hem het ruwste geweld en de grofste rechtsverkrachting geoorloofd zijn. Houden wij dit in het oog, dan krijgt b.v. zulk een eenvoudige daad van beleefdheid als het bezoek der Koningin aan de Groote Synagoge een diepere beteekenis, dan zien wij daarin een doelbewust versterken van den band, die er is tusschen deze dynastie en haar Joodsche onderdanen ...”

En inderdaad, vreemdelingen van beteekenis, die de Synagoge bezochten, o.m. de wereldreiziger Johann Beckmann, zij gewaagden met verbazing van de „gelijkgerechtigheid die den Joden te Amsterdam is beschoren”.

169