Het Jonas Daniel Meijerplein

BIJLAGE B

De vernieuwing der Groote Synagoge in 1913 (Verslag ontleend aan het Centraal Blad voor Israëlieten in Nederland van Vrijdag 3 juni 1913).

Er is een tijd van afbreken en een van opbouwen, zegt de Prediker. Het interieur onzer Groote Synagoge was een tijd lang in een ruïne herschapen. Banken waren gesloopt, vloeren opengebroken, plafonds afgestooten enz. waarbij intusschen heel wat eigenaardigs voor den dag kwam, dat aan vroegere tijden herinnerde. De hoofdpilaren waren misvormd door een houten beschilderde lambrizeering, dewelke ter hoogte van 1.50 M. om de pilaar gemaakt was en op zandsteenen basement rustte. Dit nu was in strijd met alle begrippen van architectuur, zij werden dus weggesloopt en het bewijs, dat zij er oorspronkelijk niet waren geweest, bleek uit het oude schilderwerk dat er onder zat, hetwelk marmer moest voorstellen, maar een soort marmer, dat misschien alleen in de verbeelding van degene, die het geschilderd had, bestond. Ook de hardsteenen trap die naar de H. Arke voert, werd gesloopt, tegelijkertijd met de leelijke zwarte omlijsting die de wit marmeren Arke ontsierde. Daarvoor kwam in de plaats een wit marmeren omlijsting, beter overeenstemmende met het geheel.

Nu begon men met den vloer plm. 1 M. uit te graven voor lucht onder den nieuwen monier-vloer en voor het doorvoeren van het verwarming- en electrisch buizennet. Om dit te kunnen doen moest de Biema 1.50 M. de hoogte in en werd zij zoolang op jukken gezet, wat een eigenaardig gezicht opleverde. Nadat het op de vereischte diepte gebracht was, begon men met de hulpvloer te leggen voor den moniervloer. Daarvoor moesten overal jukken geplaatst worden, waarover de hulpvloer. Ook de vormen der monierbalken moesten allen zuiver en precies gesteld worden. Nadat dit alles gereed was, begon men met het vlechtwerk, bestaande uit zware en lichte ijzeren staven dewelke door elkaar gevlochten worden en waarover de beton uitgestort werd. Het draagvermogen van dezen moniervloer bedraagt 400 K.G. per M². Men begrijpt dat daar een heirleger van werklieden voor noodig was, want alles moest vlug in zijn werk gaan. Ook de gaanderijen moesten versterkt worden, waarom de houten moerbalken, dewelke door den loop der tijden waren doorgezakt, vervangen werden door zware ijzeren balken, waarin de balklaag der galerij werd opgenomen. Om dit te kunnen bewerkstelligen moest de geheele galerij gestut worden, terwijl in ’t schip der Synagoge een groote steiger geplaatst moest worden. Deze ijzeren balken rusten op hardsteenen draagstukken. Dit was dan ook een uiterst voorzichtig en gevaarlijk werk. De balken der galerijen werden van het stucadoor- en tegelwerk ontdaan en na er plafonds tusschen gebracht te hebben werden zij goed schoon gemaakt en daarna oud eikenhout geschilderd, wat de plafonds een zeer stemmig aanzien geeft. De balustraden der galerijen kregen nu ook een beurt en waar eertijds de grillige lijnen van een ijzeren hekwerk ons oog pijnlijk aandeed, heeft dit nu plaats gemaakt voor het eenvoudig en toch niet onaardig hekwerk van latten, hetwelk in de 17e eeuw ook de afscheiding vormdefvan mannen en vrouwenafdeeling. Komt men nu op de vrouwengalerij dan bemerkt men, dat de ingang ruimer is geworden en er bovendien

166