Het Jonas Daniel Meijerplein

Echa der echo’s

In de ietwat geparfumeerde geschiedbeschouwingen over het Amsterdamse Jodendom wordt dikwijls gesproken over Amsterdam, als stad van het Joodse boek. Sinds op 1 januari 1627 het eerste te Amsterdam gedrukte Hebreeuwse boek werd voltooid {Gebeden volgens de Sephar-dische ritus, uitgegeven bij Menasseh ben Israël, op verlangen van de beroemde Efraim Bueno en van Abraham Sarphati; als corrector trad op de vermaarde Rabbi Isaac Aboab) ontwikkelde zich inderdaad in deze stad het Joodse boekbedrijf tot een enorme hoogte. In veel latere tijd echter, toen de beproefde normen uit de bloeitijd van het Nederlandse Jodendom waren verdwenen, kon het gebeuren, dat de liefde voor het concrete boek doel in zichzelf werd. Zeldzaamheidsmaniakken kwamen naar voren, in wie zich de neiging manifesteerde de resten van een verdwijnende cultuur hardnekkig te bewaren. Hier waren van de levende Letteren, slechts de letters gebleven, soms nog extra tot steriliteit gestempeld in de blauwe, gele, ja, zelfs oranje edities der Sefardische Gebedenboeken.

Waren er nog Joodse boeken, in gebruik bij eenvoudige balbattiem? Ja, zij waren er nog en één ervan verscheen op dit plein, nog niet eens zo lang geleden: het Chommesj van Onderwijzer, met de vertaling van Rasjie. Er waren in de 19e en 20e eeuw meer Joodse boeken verschenen in Amsterdam, ook op dit plein, en ook op de Breestraat. Maar geen er van draagt zo sterk het stempel der Joodse cultuurhistorie als dit voortreffelijke werk van Abraham Samson Onderwijzer.

Onderwijzer, 11 maart 1917 gekozen tot Opperrabbijn van Noord-Hol-land, was de rechtstreekse opvolger van zijn leraar Dr. Dünner, na wiens dood het Opperrabbinaat zes jaar lang vacant was gebleven. Hij was geboren in Muiden, studeerde aan het Seminarium en legde zijn Moré-examen af in 1886, waarna het twee jaar duurde voordat hij werd geïnstalleerd als Rabbijn, in de zomer van 1888. Toen was het Amsterdamse Rabbinaat nog gevestigd in het „antediluviaansche” bureau op dit Meijerplein; eerst later verhuisde het naar de Rapenburgerstraat. Opperrabbijn Onderwijzer imponeerde door een combinatie van eigenschappen, die het hem mogelijk hebben gemaakt het niveau van het Amsterdamse Opperrabbinaat, dat door Dünner was gesteld, te hand-

136