Het Jonas Daniel Meijerplein

De Sjoelgas

eeuw hun verlichte denkbeelden probeerden te verbinden aan een heroriëntering op het oude Jodendom. De naam Heigmans verplaatst ons naar een categorie godsdienstleraren, die zich tijdens het bewind van Lodewijk Napoleon hadden verenigd in het Genootschap „Chanog Lana’ar Al Pie Darko” (1808) dat zich o.a. bezighield met het verzorgen van een - nimmer gepubliceerde - vertaling van de Pentateuch in het Nederlands.¹)

Ook de sfeer van Reisjies Chogme moet aanvankelijk de kenmerken hebben gedragen van rechtstreekse invloeden van Mendelssohn. Het voornaamste bewijs hiervoor is wel, dat de Bioer officieël werd bestudeerd, een gebruik, dat zich tot het eind heeft gehandhaafd. Daartegen kwam van velerlei zijde critiek. De onvervalste orthodoxie liet zich niet onbetuigd. Tegen inhoud en vorm van de nieuwe exegese werd in vele kringen heftig geprotesteerd. Op het Seminarium werd in onze dagen nog wel eens iets vernomen over de oude strijd van typische, onverlichte Joden, die bezwaren hadden tegen het exegetische karakter en de grammaticale opmerkingen van de Bioer. Wie onzer hoorde nooit smalen over de dwaze grammatica, huiselijker: „die verschwartzer dik-doek.” Waartoe een exacte vertaling, men wist toch precies wat er stond. De leerlingen van Dr. Dünner (over deze geleerde nader in het volgende hoofdstuk) konden smakelijk vertellen van een anti-Mendelssohniaan, die het Bijbelwoord „en Esau versmaadde het eerstgeboorterecht” vertaalde: „Un Eisew was de bechoire mewazze ”

Ergens wordt de anecdote verteld van een der werkende leden (Kor’iem = „lezers”), die nooit de Bioer-bijeenkomsten wilde bijwonen, doch eenmaal, omdat hij op die Sabbath jaartijd had, toch als Koré wilde fungeren. Hoe scherpzinnig hij ook was, bleek de voor hem ongewone tekst van de commentaar hem, de vijand van Mendelssohn, ongedachte moeilijkheden te brengen. Met een sneer op de Bioer verliet hij de katheder. Maar de humor van een der aanwezigen moest hem wel raak treffen. „Ist der Bieër (spreek uit: Bier) dir zu stark... ?”

^x) Chanog etc. tekst uit Spreuken, 22 : 6 (Voed de knaap op volgens zijn methode).

106