Waar wij ballingen zijn

Haar standpunt moge zich intussen nog zo neutraal aandienen, tegen de harde wetten van de joodse problematiek bleek zeker zij - de gekwetste - niet bestand. Ook al tracht zij andere wegen tot verklaring te vinden dan haar zionistische tegenstanders. Andere wegen, die vooral haar taal-theoretische beschouwingen stempelen tot een geheel apart facet in de geschiedenis der joodse problematiek in Nederland.

Haar Hedendaagsch Fetiscbisme blijkt een duidelijke, joodse poging tot fixatie aan de oerkrachten van de taal. In dezelfde zin waarin wij Jacob Israël de Haans signifische studiën wellicht mede in oorsprong moeten benaderen. In dezelfde zin ook waarin wij dit probleem aantreffen in de Europese sector, waar het allemaal duidelijker ligt. Ook al mogen wij niet uit het oog verliezen, dat Carry van Bruggen en Jacob Israël de Haan uit een milieu stamden, dat wortelde in de nadagen van het jiddisj als diasporataal -en dat door het Nederlands als moederstaal nog niet werd beheerst.

In zijn Von Trakl zu Breekt (Dichter des Expressionismus, Mün-chen 1963, pag. 81) merkt Walter Muschg met betrekking tot Kafka op:

‘Zu seiner Situation als germanisierter Prager Jude gehorte, dasz er zwar deutsch sprach und schrieb, aber, von den Quellen der deutschen Sprache abgeschnitten, zur sprachlichen Urschöp-fung gar nicht imstande war, und dasz ihm auch darin sein Aus-gestoszensein bewuszt wurde.’

En hij voegt er als noot een opmerking van Fritz Mauthner aan toe:

‘Ich verstehe es gar nicht, wenn ein Jude, der in einer slawischen Gegend österreichs geboren ist, zur Sprachforschung nicht ge-driingt wird. Er lernte damals genau genommen drei Sprachen zu-gleich verstehen. Deutsch als die Sprache der Beamten, der Bildung, der Dichtung und seines Umgangs; Tschechisch als die Sprache der Bauern und Dienstmadchen, als die historische Sprache des glor-

122