Hoge hoeden, lage standaarden

HET WASSENDE WATER

S. J. van der Molen is een schrijver en dichter met ‘een scherp oog en een grote liefde voor de wereld om zich heen^}y zo schreef wijlen Jan Piebenga - in leven hoofdredacteur van de Leeuwarder Courant - eens in zijn ‘Koarte Skiedenis fan de Fryske Skriftekennisse’. Deze ‘grote liefde' geld met name Friesland en zij is zó groot, dat zij in de periode van de Duitse bezetting tot ontsporingen heeft geleid. Hoe ernstig deze ontsporingen waren leert ons een korte terugblik in de geschiedenis van het blad ‘It Fryske Folk!, waarvan S. J. van der Molen jarenlang medewerker, respectievelijk eindredacteur is geweest.

‘It Fryske Folk' verscheen voor het eerst in december 1938 als ‘propagandahléd jen de Fryske Folkspartif, een op 24 november 1938 te Eagmaryp opgerichte splintergroepering van Friese fascisten. De initiatiefnemer was Jan Melles van der Kolen, auteur van o.m. het in 1931 verschenen boek ‘Wij Friezen', waarin hij zijn stamgenoten beschreef als ‘onvrouwelijk van aard, ja door en door germaans-manne-lijk Het eerste nummer van ‘It Fryske Folk' bevatte een beschouwing over de ‘Kristallnacht', waarin een anonimus o.m. betoogde: ‘En als men eerlijk wil zijn kan men niet ontkennen, dat de volkeren vaak aanleiding hadden om de joden te haten. Als een zwerm hyenas zijn in het getrapte en verslagen Duitsland van na 1918 de joden uit Oost-Europa neergestreken en zij hebben in de inflatietijd door hun groter verstand van geldzaken grote vermogens in handen gekregen'. Een der redacteuren publiceerde op 3 juli 1939 een soort beginselverklaring: ‘Het gewend zijn aan de grond, de landstreek en zijn maatschappelijke structuur, het zich bloedsverbonden voelen aan de sibbe, de eenheid van ras, wezen en taal, het zullen zoveel nationale pijlers wezen, dat de Germaanse volksopbouw en wereld- en levensbeschouwing zonder hen ondenkbaar zullen zijn’. Er zijn, zoals te verwachten was, op de redactielokalen van ‘It Fryske Folk’ geen hete tranen geschreid op het moment dat de Duitsers ons land bezetten. Integendeel, ‘Het lot van ons volk', zo schreef ‘It Fryske Folk' d.d. 20 augustus (‘Rispmoanne’) 1940, ‘zal, naar het zich laat aanzien voortaan in politiek, militair en economisch opzicht nauw verbonden wezen met het Grote Duitse Rijk. En dat is goed.' Jan Melles van der Goot stierf korte tijd later. Hij rust onder een speciaal door S. J. van der Molen ontworpen grafsteen.

Op 8 juni 1941 droeg de Fryske Folkspartij haar ‘striidblêd’ over aan de stichting ‘Saxo-Frisia!, een beweging die op 18 januari 1941 te Groningen was opgericht en die ‘het culturele middelpunt op volkse

173