Hoge hoeden, lage standaarden

HOGE HOEDEN / LAGE STANDAARDEN

Dertig jaar eerder bevonden zich in de buurt van de Beethovenstraat de woningen van dikke mevroien én meneren met Duits accent, die soms in de middag eigen koffiehuisjes frequenteerden. Daar leefden ze in een sfeer van matheid, die nog iets moest voorstellen van het oude vaderland met zijn Kultur en zijn Konditoreien. Daar heb ik Fritz Heymann ontmoet, Heines naneef, schrijver van het in 1937 bij Querido verschenen Der Chevalier von Geldern, ‘eine Chronik vom Abenteuer der Juden’.

Ze wordt hartstochtelijk verzameld, die eigenaardige ExzMiteratuur, in de edities van Querido en Allert de Lange, ook en vooral in Duitsland, dat (met Joke Fehmers) al lang weer op weg is naar een nieuw Exil voor de onzen.

In zijn Pension Wessels heeft de zionistische auteur Siegfried E. van Praag destijds (1939) de sfeer van een emigrantencafé raak getypeerd.

⁴ . . . deze emigranten hadden rendez-vous met de verleden tijd. Met de noot- en kaastaarten rezen beelden van het verboden land op. De witte, huiselijke tafellakens over de zware meubelen, die wij te zwaar, te ‘Wilhebninisch’ vonden met hun shippendale klauwen en queen-Anne-krommingen. Maar het waren moeder- en vader-meubelen, verbonden aan hun herinnering en aan de stille behoefte weer kind te zijn, dat bescherming vindt in de kring van het huiselijk licht; gebonden aan alle vormen van hun eerste sexedroomen, de kuische, de gevoelige, de wellustige. De oudere menschen en de jonge mannen en vrouwen, die hier kwamen, rekten een afgeknipt Duitschland nog wat uit. Een paar oude mannen, met grijzige wollen geleerden-koppen schaakten. Een vrouw, die eens in ’t ‘Romanische café’ te samen was geweest met heel een club van soortgelijken, gewend om meer of minder belangrijke gedachten te laten verglijden met de uitgedampte sigarettenrook -maar ’t was haar levensbehagelijkheid geweest, - zat nu alleen in een hoekje en las het Pariser Tageblatt. Men zei in Nederland, dat de Duitsche Joden zoo luidruchtig waren. Vreemde menschen zijn altijd luidruchtig en hun talen klinken harder dan die van andere. En als Duitsch nu harder dan Hollandsch gesproken wordt en Fransch wat vlugger! Is het gastvrij, om van ongelukkigen tot de metamorphose hunner meest onbewuste levensuitingen te eischen! Deze Duitsche Joden waren echter niet luidruchtig. In het lokaal werd slechts gefluisterd. Er hing een schuchtere stemming. Plotseling werd de radio

152