Zij lieten hun sporen achter

KINDEREN AAN DE ZEE

ren gekend, niet het minst in haar gezin. Maar evenzeer in sociaal opzicht als actrice. Koninklijk droeg zij dit alles.

Neen, gemakkelijk heb ik het niet gehad. Toen Kreukniet en Poolman hadden geliquideerd, hebben een aantal tonelisten de ‘Tooneelvereemging’ gesticht, waar Schraalhans al heel gauw keukenmeester werd. Als alle onkosten er af waren, bleef er voor de socié-taires soms maar een bedroefd beetje over. Ik herinner mij, dat ik eens een bedrag van drie en een halven gulden, zijnde de mij toegewezen gage over een halve maand in huis had. Die nacht heb ik met galgenhumor mijn man wakker gemaakt.

'Henri, is er wel goed gesloten ^;‘

'Zeker. Hoe meen je dat ?’

'Nou, met zoveel geld in huis...’

Haar grote opkomst is zonder Heijermans niet te denken. In De meid en Eva Bonheur vierde zij triomten. In Ghetto speelde zij samen met Louis de Vries, die andere grote Joodse acteur. Voor de diamantbewerkers waren de premières van Heijermans gebeurtenissen van ongeëvenaarde betekenis. Tientallen jaren later kon men ze daarover nog boren spreken in die merkwaardige volzinnen als: ‘Allerzielen is in de première gevallen...’ Ook als theaterta:oeirers hebben Joden een functie vervuld in de beschavingsgeschiedenis van Nederland.

Het was haar Kniertje-creatie, die Esther de Boer-van Rijk onvergetelijk heeft gemaakt. In haar autobiografie heeft zij op dit punt haar verhouding tot de grote toneelschrijver eerlijk getekend. Het was— hoe kon het anders bij zulke contrasten—een verhouding van ups en downs.

Toen Albert Hahn een caricaturistisch jubelprentje van Heijermans en Hes getekend had, kwam Herman verslagen bij Hes.

'Ben ik werkelijk zó leli/k Kvroeg hij.

En ik: ‘Ben ik werkelijk zó mager* Maar, man, het is immers maar een caricatuur.’

Htj lachte witjes. Blijkbaar was een beetje schoonheid hem liever geweest.

Hoe vaak speelde Esther de Boer-van Rijk Kniertje? Ze werd er ‘ziek’ van; het urenlange repeteren maakte haar dikwijls kregelig. Maar haar gevoel voor humor bleef tenslotte triomferen, en haar belevenissen in deze rol had ze voor niets ter wereld willen missen.

Het gebeurde in een grote provinciestad. De feestredenaar was een oud-Minister, een bekende, internationale figuur. Bij uitzondering, dit was mij tevoren met eerbied verteld, zou hij afwijken van zijn principe om van het toneel af niet te speechen. Deze keer wilde hij mij huldigen en aan het eind van Op hoop van zegen sta ik als Kniertje tegenover zijn imposante figuur.

Hij begint een prachtige speech, die mij vleit en ontroert. Geboeid luisteren allen naar de woorden van de man, die in deze stad door ieder wordt gekend en geëerd.

221