Zij lieten hun sporen achter

‘sochrem’

waren de Van den Berghs genoodzaakt hun betalingen te staken. Het was op dat moment, zoals zo vaak in het Joodse zakenles en, dat de vrouw ingreep.

Elisabeth van der Wielen moeteen bijzondere vrouw zijn geweest. Ook zij het produkt van een Joodse opvoeding in oude klassieke stijl. In het huis van haar ouders werd nog ‘gemore’ (de Babylonische Talmud) ‘gelernt’. Zij zelf leerde de belevenissen van ons volk uit de oeroude ‘Senne-Renne’ (vrouwenbijbel), met welk Jiddisj boek wij ons wel in de kern der Joodse cultuurhistorie weten! Zij was een vrouw van een ongekende energie, die behalve over een helder verstand ook beschikte over het doorzettingsvermogen, dat de familie over de dreigende catastrofe moest heenhelpen. Zij wist de crediteuren te overreden een schikking van tien percent te aanvaarden, totdat betere tijden zouden aanbreken. Het beproefde Joodse optimisme bedroog ook deze keer niet. Zij begon terstond met de reorganisatie. Haar belangrijkste daad was het besluit de twee oudste jongens, Jacob en Henry naar Londen te sturen om het Engelse zakenleven van nabij te leren kennen. Van af dat moment kwam er een keer in de zaken en wel op een wijze, die in de moderne geschiedenis van West-Europa niet onopgemerkt zou blijven. Uit een onbekende ‘mediene-misjpoche', ergens uit een onbekend Brabants gehucht, zou een geslacht van zakenlieden opstaan, dat zou meetellen in de geschiedenis, zelfs van dit werelddeel. En—naar de normen der Joodse ethiek wel het belangrijkste—de crediteuren van weleer kregen hun volledige betaling. Si-mon van den Bergh ademde op en de ideële beloning het niet op zich wachten. Opperrabbijn Dr. Jacob Frankel schonk hem de ‘Choweir-titel (kerkelijke eretitel), die gedateerd is Zwolle, Dinsdag 6 Kislev 5641 (1881).

VERTALING CIIOEWEIR-BRIEF

Vele jaren geleden, toen ik nog als Inspecteur der Godsd.scholen Oss bezocht, om de vorderingen der scholieren na te gaan, bemerkte ik daar tot mijne onuitsprekelijke vreugde bereidvaardige mannen, met liefde voor onze Heilige Leer bezield.

Onder hen was ook deze man, Sinion genaamd, die—luisterende naar de stem zijns Hemelschen Vaders—de Thorastudie wenschte te bevorderen en aan te kweeken. Daarna werd ik door de bewoners van het Ressort [Noord-Brabant ] benoemd, den heiligen dienst tijdelijk waar te nemen, totdat een definitief Rabbijn zou zijn gekozen. Dientengevolge reisde ik jaarlijks van plaats tot plaats, om mijne broeders door verkondiging van het woord Gods in leer en geloof te sterken en te bemoedigen. Bij mijne komst te Oss vernam ik, dat daar tusschen de leden oneettigheid was ontstaan, en wel zoodanig, dat elke band verbroei