Moeder in Israël - een geschiedenis van het Amsterdamse Asjkenazische jodendom

wezenlijke kenmerken der kinderen van geloovige Israëlietische ouders. In de laatste twee tientallen van jaren echter verminderden deze eigenschappen op eene bedroevende wijze, ook bij kinderen van stipt godsdienstige ouders. En, wat het meest bij deze waarneming verontrustte was, dat teekenen van dit verval reeds op zeer jeugdigen leeftijd, bij de scholen van het lager onderwijs bezoekende jeugd, zichtbaar werden. Zietdaar een feit dat mij en alle weldenkenden, met droefenis vervulde, en mij noopte, de oorzaken daarvan op te sporen. In de huiselijke opvoeding lag zij niet, want deze is streng godsdienstig; evenmin, om dezelfde reden, in het godsdienstonderwijs zelf.

Naast dit feit stond een ander onbetwistbaar feit, namelijk, dat de geest, die de onderwijskrachten van het algemeen lager onderwijs bezielde, tot de grondstellingen van het positieve Jodendom en Christendom in eene, om niet te zeggen, vijandige, dan toch bepaald antipathische, ontkennende verhouding stond. De juistheid dezer bewering zal wel niemand betwijfelen, die de uitingen der onderwijzers in hunne algemeene vergaderingen en in hun orgaan De Bode met aandacht nagegaan heeft. De wijze, waarop in dit orgaan nog in den loop van dit jaar over de kroningsfeesten gesproken wordt, moet den geloovigen Israëliet, in wiens oogen het koningschap eene onschendbare goddelijke instelling is, diep kwetsen. Evenmin maken niet weinigen dezer heeren van hunne antitraditioneele denkbeelden omtrent den eigendom een geheim.

Was het nu niet geheel natuurlijk, dat ik een innig verband tusschen de twee omschreven verschijnselen zag, dat ik in het laatstgenoemde feit de oorzaak van het eerstgenoemde, den achteruitgang van godsdienstzin en eerbied voor de gestelde machten zocht en vond ?

Zeker, deze redeneering leverde slechts moreele, geen juridische bewijzen op. Maar juist deze moreele overtuiging legt hem, wiens dierbaarste bezit, hetgeen de inhoud van het geloof voor de geloovigen is, met ondergang bedreigd wordt, den onaf wijsbaren plicht op, om alle geoorloofde middelen tot beveiliging van dit bezit aan te wenden.

Doch de bedoelde moreele overtuiging werd versterkt door bepaalde feiten, door mededeelingen omtrent bespottende uitingen der onderwijzers over Bijbelverhalen en Bijbelsche beschouwingen, alsook omtrent minachtende opmerkingen over de vereering van ons doorluchtig vorstenhuis. Ziethier eenige welsprekende voorbeelden:

Verhalen uit de Bijbelsche geschiedenis, zooals die van het eerste menschenpaar, van den doortocht door de Schelf zee, overtocht over den Jordaan, werden sprookjes genoemd. Nadat het verhaal omtrent de koperen slang in de woestijn door een onderwijzer als een fabel was voorgesteld, werd den leerlingen de vraag gesteld, wie er nu nog aan geloofde. De waarheid van het scheppingsverhaal werd aan het wankelen gebracht door theorieën omtrent steenkoolformatie en door geologische beschouwingen, die zouden aantoonen, dat de wereld zeker vele duizenden jaren langer moet bestaan hebben, dan volgens den Bijbel het geval is.

Door verscheidene onderwijzers en onderwijzeressen wordt op de ouders of de kinderen een geweldige pressie geoefend om te bewerken, dat deze op Sabbath en Israëlietische feestdagen de scholen bezoeken. Nu eens wordt den leerlingen medegedeeld, dat het „op Zaterdag zoo leuk is op school”; waarom zij zouden wegblijven; zij zouden de boeken wel kunnen thuislaten. Dan weder worden ouders ontboden en wordt hun ernstig onder het oog gebracht, dat hunne kinderen noodzakelijk zouden achteruitkomen, indien zij niet op Zaterdag de school bezochten. Ook werd soms aan leerlingen het voorbeeld voorgehouden van andere Israëlietische kinderen, die op Zaterdag toch niet wegbleven.

Op de „tusschendagen” van het Paasch- en Loofhuttenfeest, waarop het „handwerken” verboden is, werden kinderen bespot, die zeiden om godsdienstige redenen zich daarvan te onthouden.

Eens werd het vierhoekig kleed, dat, van „schouwdraden” voorzien, door de Israëlieten onder hunne

98