Moeder in Israël - een geschiedenis van het Amsterdamse Asjkenazische jodendom

werven van aanhangers der kolonisatiegedachte van ons volk in het Heilige Land. Deze met zeldzame ijver en nog zeldzamer offervaardigheid toegeruste rabbijn verliet tenslotte, gedreven door de grote gedachte, die hem dag noch nacht rust liet, zijn gemeente en zijn familie, midden in de winter, niettegenstaande zijn zwakke gezondheid en zijn onbemiddeldheid, om zich in de grote gemeente van Duitsland en vooral in Parijs bij de Alliance Israëlite Universelle persoonlijk in te zetten voor de zaak der kolonisatie. God gaf hem voorspoed op zijn weg, het gelukte hem door zijn sterk vertrouwen, dat steeds ook anderen vertrouwen inboezemt, al degenen met wie hij in aanraking kwam, arm en rijk, geleerd en ongeletterd, vroom en „modern”, voor onze heilige zaak te interesseren. De Alliance, de Grand Rabbin de France, de heer Albert Cohn gaven hem brieven en machtiging uit hun naam om te werken voor kolonisatie en de stichting van landbouwscholen in Palestina, om comité’s te vormen en inschrijving te doen plaats hebben voor het werk, dat de Alliance bereid is te leiden, en waarvoor Crémieux beloofd heeft, zich te wenden tot een minister van de Porte te Konstantinopel, met wie hij bevriend is. Nadat hij hier op die wijze een middelpunt heeft geschapen, waarin de arbeid van geheel Israël zich kan verenigen, reist hij naar Amsterdam, om de speciaal voor de orthodoxe wereld zo belangrijke autoriteit van de Heer Lehren te winnen, die zich overigens ook reeds tegenover de heer Kalischer zeer gunstig over de kolonisatie heeft uitgelaten,

Ik gaf hem de raad zich voor alles te wenden tot U, mijn geëerde Vriend, wiens edele, patriottische en godsdienstige gezindheid ik immers ken, om van Uw raad en bijstand, die gij hem zeker niet zult weigeren, gebruik te maken. Zorgt in de eerste plaats voor een geschikt verblijf, waar hij van de vermoeienissen van de reis kan uitrusten, en krachten kan verzamelen om de volgende week zijn reis te kunnen voortzetten.

U moogt hem niet toestaan, op de dag van zijn aankomst reeds bezoeken te maken, maar eerst na zijn nachtrust, die hij de nacht tevoren heeft moeten missen. Vrijdag en Sjabbath heeft hij tijd genoeg om zijn werkzaamheden te beginnen. Ik wil U niet verder over de zaak schrijven, hij zal U alles mondeling beter uiteen kunnen zetten dan ik het schriftelijk kan. Ook persoonlijk behoef ik de eerwaarde man niet nader aan te bevelen; hij zelf is bij U zijn beste aanbeveling. Gij zult van hem gaan houden zo goed als ik, die hem vereer en lief heb als mijn vader en grootvader zaliger . . .”

Dünner wordt door Hess als het ware bekogeld met projecten en verzoeken om aanbevelingen. Wij krijgen de indruk, dat de druk bezette paedagoog dit alles moeilijk kon verwerken. Schoot de rationele Talmoedist te kort in visionaire kracht? Geloofde hij misschien niet in al deze plannen uit Hess’ profetische koker? Wij menen eerder te moeten wijzen op de al te theoretische instellingen van de studieuze rector, die intussen nuchter en op afstand de interne verhoudingen van het Joodse Amsterdam analyseert en constateert, dat Amsterdam een zeer groot Joods proletariaat herbergt, dat vlijtig is en wellicht voor de Zionistische plannen van zijn vriend „eine reiche und sehr nützliche Fundgrube bilden” kan. Weliswaar zijn de Hollandse Joden in het algemeen „germanisch nüchtern”, en als zodanig niet te enthousiasmeren als de Poolse Joden, maar dat doet weinig ter zake. Want zodra zij inzien, dat zij er voordeel bij hebben, „verharren sie desto hartnäckiger bei ihrem Vorhaben, ein Umstand, der hier sehr schwer in die Waagschale fällt.”

Daar komt — aldus Dünner — nog iets bij. De rijke Joden zullen bereid blijken offers te brengen, als zij de mogelijkheid zien op deze wijze „das Ihnen in den Tod verhasste Proletariat lichten zu können”. De briefschrijver herkent de klassenstrijd, die in een iets later stadium nog wel van zich zal laten spreken. Maar dan zal Dünner er ten nauwste bij betrokken zijn!

95