Moeder in Israël - een geschiedenis van het Amsterdamse Asjkenazische jodendom

verwerpelijk, maar zelfs in den edelsten zin van het woord een godsdienstige daad, ja een godsdienstige plicht is.

Ware een dusdanig litterarisch voortbrengsel verschenen kort nadat de eerste uitingen van agitatie tegen het Zionisme aan den dag gekomen waren, de thans zoo hevige bestrijding van dit edele, echt joodsche doel zoude bij onze waarachtig godsdienstige, tevens eerlijke en kundige geloofsgenoten slechts medelijden zoo niet weerzin opwekken. Daarvan houd ik mij reeds om de volgende reden overtuigd: Jaren achtereen gingen wij, zoowel door den aanblik van de uitdagende verraderlijke verloochening van afstamming door velen onzer stamgenooten in de beschaafde landen, alsook door het vernemen van de ellende, waardoor onze geloofsgenooten in half-barbaarsche streken ten gevolge van onderdrukking en vervolging geteisterd werden, onder pijnlijke en ontzenuwende gewaarwordingen gebukt. Opeens ontstond in ons midden een machtige beweging, die de welsprekende kenmerken van een heilzamen ommekeer in de harten van joodsche mannen droeg, die in de groote maatschappij een invloedrijke en schitterende positie innamen, maar tot dusverre van het Jodendom vervreemd waren. Deze mannen nu verkondigden in het openbaar, ten aanhoore van de geheele wereld, met trots, dat zij takken van den joodschen stam waren en dat hun schoonste ideaal was hun onderdrukte broeders te redden en afdoend te bevrijden, door hen op den heiligen bodem eene zekere en onafhankelijke toekomst te verschaffen. Was dit niet een der grootste wonderen in onze geschiedenis ? Had men niet mogen verwachten, dat dit wonderbare verschijnsel eiken geloovigen broeder met blijde dankbaarheid jegens den Hemelschen Vader vervullen zoude?

Doch helaas! Dit wonder werd door velen uit het oog verloren. Slechts de schaduwzijden, niet echter de heerlijke lichtzijden van de mannen, waaraan zich dit hemelsche wonder voltrokken had, werden waargenomen. Dit feit is in hooge mate te betreuren, maar kan niet weggecijferd worden. Zonder twijfel zoude de taak, die gij thans op U naamt, indien zij onmiddellijk na het ontstaan der grootsche beweging met evenveel talent, als gij thans ontwikkelt, verricht ware geworden, ons den leelijken, beschämenden en schadelijken broedertwist, die tegenwoordig het orthodoxe Jodendom in twee vijandelijke legers verdeelt, bespaard hebben. Zeker, eene verzoening onder deze legers verwacht ik van uw poging niet. Immers mijne rijke levenservaring heeft mij geleerd, dat een oordeel, geveld in hartstochtelijken strijd, bijna nooit eene wijziging ondergaat, al wordt de ongegrondheid daarvan nog zoo duidelijk en helder aangetoond. — Doch, Eerwaarde Heer, uw w^rerk zal niet vergeefs zijn. Het kan en zal onmogelijk zijn uitwerking missen op hen, die tot nu toe als kalme toeschouwers den hevigen strijd van de verte aanschouwd hebben. En het aantal van dezen is zeer groot.

Hoogachtend en vriendschappelijk, Dr. J. H. Dünner.

Aan den Eerwaarden Heer S. Ph. de Vries Mzn.

Rabbijn, Haarlem.

Het schrijven is gedateerd 14 juni 1905. Op Sjabbath Nachamoe van hetzelfde jaar reeds volgde ter Nieuwe Synagoge Dünners derde en laatste preek over het Zionisme (een tweede was op Rosj Hasjana 1899 uitgesproken). Deze laatste — bij drukkerij Levisson in Den Haag gedrukt — werd nog jaren daarna als propagandabrochure in De Joodse Wachter geadverteerd. De inhoud culmineert in die ene zin, die (slaande op Mozes) ’s Raws eigen overtuiging weergeeft. Deze n.1., dat „waar moed en edele nationale trots, deze levenskracht ener natie, aanwezig zijn, daar moeten ook de kiemen van de andere levensvoorwaarden van het volksbestaan sterk ontwikkeld worden en daar moet, bij een volk als het Israëlitische, de godsdienstzin langzamerhand in zijn volle kracht uit de slaap ontwaken ”

118