Moeder in Israël - een geschiedenis van het Amsterdamse Asjkenazische jodendom

Misschien zouden zij er de joodsche arbeiders gaarne heenwenschen, mits er voor hen anderen in plaats te krijgen waren, goedkoper en handelbaar tevens. Maar dat zit nog.

Dr. Herzl's „Jodenstaat” is er natuurlijk een op zuiver kapitalistischen grondslag, gelijk dit van een voormalig redakteur der „Neue Freie Presse”, niet anders is te verwachten.

De Joden zullen er moeten werken, natuurlijk, voor de „Jewish Company” een soort maatschappij op aandeelen, die voor het kapitaal moet zorgen, benoodigd voor landontginning en immigratie. „De ondernemerswinst zal gulhartig worden begunstigd”, zegt hieromtrent Dr. Herzl.

Deze „company” lijkt als een haar op zekere „company’s”, als die der „chartered” bijvoorbeeld. Er zullen n.1. het eerst in het nieuwe land Joden arriveeren die geenerlei vak hebben geleerd. Voor deze, daar aan het werk gezet, geleid door de Joodsche „intelligenten” van welke „het jodendom”, volgens den heer Herzl, „overproduktie bezit”, zal het Trucksysteem worden ingevoerd. Zij zullen arbeiden voor de „Jewish Company”, die loon uitbetalen zal in eetwaren, om hen te behoeden tegen woeker: alzoo spreekt Mozes - Herzl!

De „Society of Jews” dat is de verpersoonlijking van den jodenstaat, de opperste leiding, de gestor negotiorum, zal der kolonie of den staat ook een grondwet geven, en, waar tegenstand daartegen bestaat, „zal de society dien breken” . . . alzoo sprak de Heer tot Mozes, neen! alzoo spreekt de voormalige redacteur van het Weener liberale blad tot de ongelukkige Joden!

Zoo zal in het toekomstige paradijs den joodschen arbeider ’t leven gezellig gemaakt worden, met zeven-urigen arbeid in een oostersch klimaat, truck-systeem en absolutisme. Is het wonder, dat de joodsche arbeiders er hartelijk voor bedanken zullen?”

Maar de felste vijanden dienen gezocht te worden daar, waar noch wij, maar nog minder de oorspronkelijke zionisten ze zullen hebben verwacht. Namelijk, in de kern der orthodoxie. Zij bestond nog en vertegenwoordigde nog een niet onbelangrijk deel van het Amsterdamse Jodendom, dat men tot de zogeheten burgerklasse kon rekenen. In het Nederlands-politieke vlak waren zij aanhangers der liberale beginselen; Joods gezien vertonen zij „kerkelijke” kenmerken, die niet zelden geconformeerd schijnen naar Nederlands-Christelijke verhoudingen. Van nationaal-Joodse bindingen was bij hen geen sprake. Integendeel! Zij voelden zuiver Nederlands en ontbeerden tot in het wezen van hun Jodendoms-beleven (dat toch alleen maar nationaal begrepen en aangevoeld kan worden) ieder nationaal besef. Wat eenmaal Isaac da Costa in het Christelijk Nederland van 1823 met zijn Bezwaren tegen den geest der eeuw had bewerkt, n.1. onrust, dat deed voor deze Joden onze Theodor Herzl.

De giftige en troebele pen van de N.I.W.-redacteur Elte beschreef (als dit woord niet te weids wordt opgevat) iedere week het zogeheten orthodoxe standpunt. Het lijkt ons achteraf vooral beschamend toe, dat dit moge lijk was niet alleen, maar dat zulk een journalistiek niveau zelfs normatief bleek voor de mentaliteit van de leidende kringen in het Amsterdamse Jodendom, in casu voor de geestelijken. Zij waren het, die in een officiële verklaring van Nederlandse Opperrabbijnen een religieus veto uitspraken over het Zionisme.

Tot ver over de grenzen van Nederland maakte deze moderne Cheirem een verpletterende indruk. Aan 1 ’ E c h o Sioniste van 15 augustus 1904 ontlenen wij het volgende:

„Lettre deHollande. Depuis quelques années les Grands Rabbins de Hollande ont 1’habi-tude de se réunir, de temps a autre, pour s’occuper des intéréts communs des Juifs en Hollande, lesquels, comme on le sait, sont assez nombreux. Ces assemblées n’ont aucune signification officielle; personne n’a invité ces messieurs a tenir leurs assises; c’est de leur propre initiative qu’ils ont institué ces assemblées. Dans un compte rendu que publiaient dernièrement les journaux, d’une de leurs

115