De zoon van een gazzen

‘Gisteravond ben ik bij Hannie geweest. Ik dacht nog aan je toen ze bij me kwam in “onze” kamer, en ik heb haar gevraagd, hoe ’t nu met ons was. Ze zei, dat ze wel veel van me hield, meer dan van iemand anders, maar ik was nog zoo heel jong. Als ik maar altijd veel van haar hield, en mijn best deed, om gezond te blijven, dan konden we wel saam leven. Maar ik moest vooral kalm doen. En vooreerst kunnen we toch niet saamwonen. Zie, je schreef me, dat je me wel een brief had willen schrijven, als je ’t niet zoo druk had gehad, dat vind ik veel prettiger dan een brief. Want zoo’n brief is toch nooit zoo prettig als Jacobs gedachten ervan. Zoo is ’t ook met Hannie. Alles zal wel goed worden met ons. Maar ’t is nou al zoo goed, als ik nooit gedacht had, dat ’t wezen zou.

Hannie vond ’t vreemd, dat je misschien woudt komen bij haar. Ze woont Nic. Witsenstraat No. i. Ze dacht, dat ik ’t niet goed begrepen had. Wel hè. Je moet niet denken dat ik niet van harte veel meer van jou houd, dat geloof je toch wel hè.’

Het is alsof de daar straks verloofde spreekt over onwezenlijke aangelegenheden, die buiten een normale gevoelssfeer liggen. Deze sfeer blijft overheersen in de spaarzame gegevens over zijn verhouding tot de vrouw van wie hij wel het allerfijnst vindt, dat ze dokter is. In de enkele opdracht boven letterkundig werk, waarin haar naam genoemd wordt, heet Johanna van Maarseveen vooral voluit: Doctor. En al zijn correspondenten moeten hè weten!

Johanna is het geweest, die Jacob schijnt te hebben gestimuleerd tot een studie in de medicijnen, waarvan intussen niets is gekomen. Even slechts boeit hem de sociale structuur van de arts, hoe stuntelig hij dit ook onder woorden brengt in een enkele brief aan Van Eeden:

‘Hannie en ik spraken gisteravond over mijn dokterworden en ik zei haar hoe je over de dokters en de studenten dacht. Ze vindt ’t voor een groot deel ook zoo en zegt, dat ’t liefdeloos volk is. Maar jij hebt toch wel prettig gestudeerd, nietwaar. Ben je niet rector van ’t Corps geweest? Wat is ’t lang geleden. In '78 begon-je nietwaar. Wanneer zal ik eindigen, ’t Is rumoerig in Amsterdam. Er schijnen twee dokters te zitten en een is zijn werken voor 5 jaar verboden. Ik bedoel in de kast zitten. En Pieters Anema moet misschien ook wel voor de rechtbank komen. Hij heeft een vrouw zoo behandeld, dat ze dood is gegaan maar ze heeft nog voor haar dood gezegd, dat ’t zijn schuld was. Zou-i nou nog rustig kunnen leven? En Hector Treub zal hem nou misschien aanklagen, ’t Is wel om er heel erg mee te doen te hebben, maar arme vrouw. Ook al voor de lieve maatschappij. “L’amour sans

72