De zoon van een gazzen

was geweest om met dit boek als een soort Nederlandse Oscar Wilde de letterkundige wereld van zijn dagen te veroveren, dan moet de klap wel hard zijn aangekomen. Hij mocht dan blijven schreeuwen tegen P.L. Tak en de socialisten, wat had Van Deyssel voor hem gedaan met die schijnheilige opmerking over De Kleine Republiek in de bibliotheek van een of andere H.B.S. 1 Veel erger! Wat had hij aan zijn vriend Van Eeden gehad? De veelzijdige Frederik brandde zich evenmin aan die vreemde schutter, die hij al jaren kende maar met wie hij zich voorlopig althans niet al te intiem verbonden gevoelde.

Zielig de brief, die ‘Joop’ (facob Israëls roepnaam) zijn mentor in de afschuwelijke dagen van 1904 schrijft:

Amsterdam

29 St. Willibrordstraat

Beste Van Eeden, ik wensch zeer tot je terug te keeren. Wil je mij eens schrijven? Nietwaar, je zult niet doen, als die vele menschen, die mij vroeger hebben aangemoedigd en gevleid, en die mij nu laten vervallen.

De Heer Van Hall bijvoorbeeld en prof. Van Hamel te Groningen.

Ik kan niet te Bussum komen, want de reis is mij te bezwaarlijk.

Beste Van Eeden, ik ben zeer vermoeid en zeer bedroefd, iederen dag wordt mijn ziel zieker. Ik heb geen stijging meer. Zie je, beste vriend, het vallen is zoo erg niet, maar het neerkomen. Misschien, dat ik behouden kan blijven, als mijn geest goed en gaaf blijft.

Maar, en dat is juist mijn angst, die gaat achteruit. Mijn optreden tegen P.L. Tak heeft de sociaal-democraten zeer verbitterd, ze zullen mij waarschijnlijk de partij uittrappen. Maar ik kon niet anders.

Ben je nog vaak in Amsterdam? En ben je wel eens vrij? Ik ben dagelijks in het huis van Hans en kun je daar niet eens komen ’s middags om na drie uur? Het is er dan stil en rustig. Palestrinastraat 27 b/h Concertgebouw telefoon 1470.

Wat denk ik nog dikwijls aan je, ik heb altijd veel van je gehouden.

Goede dingen om je te schrijven weet ik niet. Alleen ik ben veel deemoediger geworden. En dat lijkt mij wel een goed ding. Ik denk: het is beter schraal leven en deemoed, dan ruim en rijk, maar met koppige trots. Deemoed hoeft durf niet uit te sluiten. Ik heb een moment afgewacht zonder pijn om je te schrijven. Het is ook zulk fraai weer, tot in de stad toe.

Aletrino trekt zich niets van mij aan. Hij. is bang. Thijm schrijft mij een hooghartige brief van boosheid. Ik geloof dit: Van Deyssel heeft sterke momenten van kunst en eerlijkheid maar geheel en al betrouwbaar is hij niet.

70